مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

حقوق کودک و اعتبارسنجی تصرفات ولیّ قهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسین برگه دار 1
جواد حبیبی تبار 2
محمد جواد بحرینی 3
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
2 دانشیار گروه فقه و حقوق قضایی، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران
3 استادیار گروه حقوق خصوصی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
یکی از مسئله‌های درخور بررسی و تبیین در مباحث وابسته به حقوق کودک، اعتبارسنجی اختیارات و شیوه تصرفاتی است که از سوی پدر و جدّ پدری در امور کودک انجام می‌گیرد. از دیدگاه فقهی و حقوقی، اگرچه به ویژگی دارابودن اختیارات ولیّ‌ قهری و پذیرش اقداماتی که دراین‌باره به عمل می‌آید تصریح شده است، تفسیر یکسانی درباره چگونگی و میزان تصرفات پدر و جدّ پدری مشاهده نمی‌شود. بر این اساس، پرسش‌ها و مناقشه‌هایی درباره گستره، ویژگی‌ها و همچنین شیوه اقدامات ولیّ قهری در امور کودک مطرح است که پژوهش‌‌کنونی با هدف بررسی این مسئله، به روش تحلیلی - توصیفی نگارش شده است. رهاورد محوری این نوشتار آن است که اختیارات پدر و جدّ پدری در امور کودک مشروط است و اقدامات آنان در گام نخست، نه بر اساس عدم مفسده، بلکه بر محور منافع کودک باید ارزیابی شود و این نکته در فرض تعارض اقدامات پدر با جدّ پدری نیز ملاک عمل خواهد بود. با این نگرش، مفاد اصلاحی ماده 1184 قانون مدنی همچنان نیازمند بازنگری است.
کلیدواژه‌ها
حقوق کودک
ولیّ ‌قهری
پدر
جدّ پدری
غبطه
موضوعات

عنوان مقاله English

Children’s Rights and a Validation of Interventions by Legal Guardians

نویسندگان English

Hossein Bargedar 1
javad habibitabar 2
Mohammad javad bahreini 3
1 PhD student, Private Law, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Jurisprudential and Judicial Law, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Private Law, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده English

One of the critical issues in discussions related to children's rights is the validation of the authority and interventions exercised by the father and paternal grandfather in matters concerning the child. From a legal and jurisprudential perspective, while the concept of the guardian's authority and the acceptance of their actions is explicitly recognized, there is no uniform interpretation of the extent and nature of the father’s and paternal grandfather’s control. Consequently, questions and debates arise about the scope, characteristics, and manner of the guardian’s actions in child-related affairs. This study, employing a descriptive-analytical approach, aims to explore this issue. The central finding of this research is that the authority of the father and paternal grandfather in matters concerning the child is conditional, and their actions should primarily be assessed based on the child’s best interests rather than merely the absence of harm. This principle also applies in cases of conflict between the father’s and the paternal grandfather’s decisions. From this perspective, the revised provisions of Article 1184 of the Iranian Civil Code still require further review.

کلیدواژه‌ها English

children’s rights
legal guardian (apotropos)
father
paternal grandfather
interests
قرآن کریم
ابن‌فارس، احمد بن فارس بن زکریا. (1404 هـ). معجم مقائیس اللغه. چ 1. قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ). لسان العرب. چ 3. بیروت: دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع - دار صادر.
ابوجیب، سعدى. [بی‌تا]. القاموس الفقهی. چ 2. دمشق: [بی‌نا].
اسدى حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر. (1411 هـ). تبصره المتعلمین فی أحکام الدین. چ 1. تهران: مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
ــــــــــــــ . (1413 هـ). قواعد الأحکام. چ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
اصفهانى، سیدابوالحسن. (1393 هـ.ش). وسیله النجاه. چ 1. قم: مهر.
اکبری، محمود؛ و زهرا افراسیابی. (1401 هـ). «واکاوی نقش رضایت پدر درسقط جنین پزشکی». پژوهش‌نامه فقه اجتماعی. س 10. ش 2. ص 353 - 372.
امامى، سیدحسن. [بی‌تا]. حقوق مدنى. تهران: اسلامیه.
بروجردى، آقاحسین. (1386 هـ.ش). جامع أحادیث الشیعه. چ 1. تهران: [بی‌نا].
بهجت فومنى گیلانى، محمدتقى. (1423 هـ). وسیلة النجاه. چ 2. قم: شفق.
ــــــــــــــ . (1428 هـ). استفتائات. چ 1. قم: دفتر حضرت آیت‌الله بهجت.
تبریزى، جواد بن على. [بی‌تا]. استفتائات جدید. چ 1. قم: [بی‌نا].
حر عاملى، محمد بن حسن. (1409 هـ). وسائل الشیعه. چ 1. قم: [بی‌‌نا].
حسینى سیستانى، سیدعلى. (1417 هـ). منهاج الصالحین. چ 5. قم: دفتر حضرت آیت‌اللّه سیستانى.
حلّى (ابن ادریس)، محمد بن منصور بن احمد. (1410 هـ). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. چ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حلّى (نجم‌الدین)، جعفر بن حسن. (1408 هـ). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. چ 2. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
حلّى، محمد بن حسن بن یوسف. (1387 هـ.ش). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. چ 1. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
صادقی، محمد. (1394 هـ.ش). مسئولیت ناشی از حضانت. چ 1. تهران: مجد.
صافى‌گلپایگانى، لطف‌الله. (1416 هـ). هدایة العباد (للصافی). چ 1. قم: دار القرآن الکریم.
صفائی، سیدحسین؛ و اسدالله امامی. (1390 هـ). حقوق خانواده (قرابت و نسب و آثار آن). چ 5. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
طوسى، محمد بن الحسن. (1390 هـ.ش). الإستبصار. چ 1. تهران: [بی‌نا].
ــــــــــــــــ. (1407 هـ). تهذیب الأحکام. چ 4. تهران: [بی‌نا].
فاضل لنکرانى، محمد. (1425 هـ). تفصیل الشریعه - المضاربه، الشرکه، المزارعه، المساقاه، الدین و ... . چ 1. قم: مرکز فقه ائمه اطهار (ع).
فیروزآبادى، محمد بن یعقوب. [بی‌تا]. القاموس المحیط. چ 1. بیروت: [بی‌نا].
فیض کاشانى، محمدمحسن. (1406 هـ). الوافی. چ 1. اصفهان: [بی‌نا].
فیومى، أحمد بن محمد. (1414 هـ). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. چ 2. قم: [بی‌نا].
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407 هـ). الکافی. چ 4. تهران: اسلامیه.
مدنى، على خان بن احمد. (1384 هـ.ش). الطراز الأول. چ 1. مشهد: [بی‌نا].
مظاهری، معصومه؛ و آلاسادات افقه. (1395 هـ.ش). «نقدی برمحدودیت قانونی حضانت مادر پس از فوت پدر در نظام حقوقی ایران». خانواده‌پژوهی. س 12. ش 47. ص 501 - 519.
مکارم شیرازى، ناصر. (1424 هـ). توضیح المسائل. چ 2. قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب (ع).
موسوى خمینى، سیدروح‌اللّه. [بی‌تا]. تحریرالوسیله. چ 1. قم :مؤسسه مطبوعات دار العلم.
موسوى خویى، سیدابوالقاسم. (1418 هـ). موسوعه الإمام الخویی. چ 1. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخویی (ره).
موسى، حسین یوسف. [بی‌تا]. الإفصاح. چ 4. قم: [بی‌نا].
نائینى، میرزا محمدحسین. (1413 هـ). المکاسب و البیع. چ 1. قم : دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نجفى (کاشف‌الغطاء)، احمد بن على. (1423 هـ). سفینة النجاة و مشکاة الهدى و مصباح السعادات. چ 1. نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء.
هاشمی کروبی، سیده فاطمه. (1396 هـ.ش). سرپرستی اطفال در حقوق ایران با مطالعه تطبیقی در حقوق آلمان. چ 1. تهران: فکرسازان.

  • تاریخ دریافت 11 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 14 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1403