مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

سنجش الگوی مراجعه قاضی به قول مشهور در فقه به عنوان راهکار تفسیر مقررات حقوق خانواده در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
بی‌تردید قانون مدنی به طور کلی و قوانین حاکم بر خانواده به صورت خاص، ملهم یا برگردان قول مشهور فقیهان امامیه است. با این حال به دلیل سکوت، ابهام و اجمال مواد خانواده که مهم‌ترین آن قلت این مواد است و همچنین وضع و اصلاح موادی مغایر با قول مشهور فقیهان در این قانون، پس از اصلاحات سال 1361 و همچنین وضع قوانین حمایت خانواده در سال‌های 1353 و 1391 و پاره‌ای عوامل دیگر، نظام حقوق خانواده در ایران تا اندازه‌ای دچار چندگانگی و انسجام‌نداشتن بیرونی گردید؛ به گونه‌ای که دکترین حقوقی در تفسیر با اشکال و دادرسان در مقام رسیدگی با تعارض آرا مواجه شده‌اند. برخی راهکار انسجام‌نداشتن بیرونی را رجوع به قول مشهور فقیهان امامیه دانسته‌اند. با این حال تجویز پیش‌گفته نمی‌تواند راهکاری مؤثر و کارامد برای برون‌رفت از خلأهای قانونی باشد. دست‌کم رجوع به قول مشهور در حوزه خانواده با سه محذور نبودن قول مشهور، تعارض قول مشهور با اصل استحکام خانواده و تعارض آن با سیاست‌های کلی خانواده مواجه است که هر کدام نیازمند تفصیلی است که این نوشتار با ارائه دعاوی قضایی به اثبات آن پرداخته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the Use of Majority Views by Judges as a Method for Interpreting Family Law Regulations in Iran

نویسندگان English

Saeed Mahjoob 1
Seyed Mahdi dadmarzi 2
1 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

The civil code in general, and family law in particular, are significantly influenced by the majority views among Imami Shiite jurists. However, the system of family rights in Iran has become disrupted and incoherent due to several factors. These include the silence, ambiguity, and limited number of family law articles, modifications to some articles that deviate from the majority view after the 1982 reforms, as well as the enactment of family support laws in 1974 and 2012. As a result, legal doctrine has faced challenges, and prosecutors have encountered conflicting opinions. Some argue that this lack of coherence is due to the reliance on majority views of jurists. However, this approach does not effectively address the legal gaps. The application of majority views in family law encounters three main issues: the absence of a clear majority view, conflicts between majority views and the principle of family strength, and inconsistencies with general family policies. Each of these issues is examined in detail through judicial cases in this article.

کلیدواژه‌ها English

civil code
Imami jurisprudence
lack of scriptural evidence
legal origins
judicial procedure
majority view
silence and vagueness of laws
قرآن کریم
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ). لسان العرب. چ 3. بیروت: دار صادر .
ارسطا، محمدجواد. (1380 هـ.ش). «کندوکاوی در جایگاه سیاست‌های کلی نظام». فصلنامۀ راهبرد. ش 20.
ازهرى، محمد بن احمد. (1421 هـ). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
انصاری، مجید. (1385 هـ.ش). «جایگاه سیاست‌های کلی در نظام قانون‌گذاری ایران». در: مجموعه مقالات همایش یکصدمین سال قانون‌گذار. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
حکمت‌نیا، محمود. (1390 هـ.ش). حقوق زن و خانواده. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412 هـ). مفردات ألفاظ القرآن. چ 1. بیروت: دار القلم.
شبیری زنجانی، سیدموسی. (1396 هـ.ش). «مقدار مهریه زن در صورت فوت یکی از زوجین قبل از مباشرت». پژوهش‌های فقهی تا اجتهاد. س 1. ش 1.
الشریف، محمدمهدی. (1392 هـ.ش). منطق حقوق پژوهشی در منطق حاکم بر تفسیر و استدلال حقوقی. چ 2. تهران: شرکت سهامی انتشار.
صادقی، محسن. (1394 هـ.ش). جستاری در بنیادهای علم حقوق: اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه. چ 2. تهران: نشر میزان.
فراهیدى، خلیل بن احمد. (1409 هـ). کتاب العین. چ 2. قم: نشر هجرت.
فرح‌زادی، علی‌اکبر؛ و جواد ابراهیمی. (1398 هـ.ش). «بازپژوهی استنباط احکام خانواده با توجه به اصل "استحکام خانواده"». مطالعات راهبردی زنان. دوره 22. ش 86.
گنجینه استفتائات قضایی (نرم‌افزار). مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا قم.
مرکز آموزش قوه قضائیه. (1396 هـ.ش). مجموعه نشست‌های قضایی در مسائل حقوق مدنی. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات.
هدایت‌نیا، فرج‌الله. (1394 هـ.ش)؛ «خانواده‌محوری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه تخصصی دین و قانون. ش 10.
 

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 18 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 14 خرداد 1402