مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

بررسی چالش‌های فقهی و حقوقی ناشی از مغایرت‌های عرفی بین زوجین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
3 سطح سه حوزه علمیه قم، کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم، دبیر گروه اصول فقه مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، قم، ایران
چکیده
روابط بین زوجین در فقه و حقوق اسلامی، دارای احکام و قواعد خاصی است که برای دست‌یابی به آن گاهی رجوع به عرف لازم می‌شود؛ اما با توجه به اختلاف‌های موجود بین عرف‌ها، تشخیص عرف معیار در برخی موارد با مشکل روبرو می‌شود. این پژوهش که با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است، درصدد بررسی چالش‌های فقهی و حقوقی ناشی از تفاوت‌های عرفی در روابط زوجین است. پس از بررسی منابع فقهی و حقوقی، این نتیجه به دست آمد که تغایر عرفی گاه در طول زمان رخ می‌دهد و گاهی به دلیل وجود چند عرف مختلف در یک ‌زمان پدید می‌آید. در نوع اول از تغایر، تنها عرفی می‌تواند مبنا باشد که به نحوی از ناحیه شرع تأیید شود؛ اما در نوع دوم از تغایر، عرف معیار چهار حالت دارد؛ حالت اول: رعایت حال زوج؛ حالت دوم: رعایت حال زوجه؛ حالت سوم: لحاظ حال مجموع زوجین؛ حالت چهارم: رعایت عرف جامعه که باید از دلیل هر مورد، ملاک آن به دست آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the Jurisprudential and Legal Challenges Arising from Customary Disparities Between Spouses

نویسندگان English

Saeed Sabouei Jahromi 1
Seyed Hosein Noori 2
Ahmad Reza Khosravi 3
1 Ph.D. Candidate in Islamic Jurisprudence and Law, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Law, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran
3 Level 3 Seminary Graduate (Qom), M.A. in Islamic Jurisprudence and Law, University of Qom, Faculty Member at the Principles of Jurisprudence Department, Imams Ahl al-Bayt (AS) Jurisprudential Center, Qom, Iran
چکیده English

Marital relations in Islamic jurisprudence and law are governed by specific rulings and principles, which sometimes require reference to customary norms (ʿurf ). However, due to variations among customs, determining the standard ʿurf in certain cases poses challenges. This descriptive-analytical study, conducted using library resources, seeks to examine the jurisprudential and legal challenges stemming from customary differences in spousal relations. After reviewing jurisprudential and legal sources, it was concluded that customary disparities may arise either over time or due to the coexistence of multiple customs in a given period. In the first type of disparity, only a custom somehow endorsed by religious sources (sharʿ) can serve as the basis. In the second type, the standard ʿurf has four possible approaches: 1) consideration of the husband’s customary context, 2) consideration of the wife’s customary context, 3) consideration of both spouses’ combined context, or 4) adherence to the broader societal custom. The appropriate criterion must be derived from the evidence in each case.

کلیدواژه‌ها English

jurisprudence (Fiqh)
law
customary disparity (Ikhtilāf al-ʿUrf)
family
spouses
قرآن کریم
ابن‌اثیر، مبارک بن محمد جزری. (1367 هـ.ش). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن‌فارس، احمد. (1404 هـ). معجم مقائیس اللغة. قم: مکتب الاعلام الإسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ). لسان العرب. بیروت: دار‌الفکر.
اردبیلی، احمد بن محمد. (1403 هـ). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان‌. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
اصفهانی، محمدحسین. (1418 هـ). حاشیة کتاب المکاسب. قم: انوار الهدی.
اصفهانی، محمدحسین. (1429 هـ). نهایة الدرایة. بیروت: مؤسسۀ آل‌البیت.
انصاری، مرتضی بن محمد امین. (1415 هـ). المکاسب المحرمة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
بدران، ابوالعینین بدران. [بی‌تا]. تاریخ الفقه الاسلامی و نظریة الملکیة و العقود. بیروت: دار‌النهضة العربیه.
بهبهانی، محمدباقر. (1415 هـ). الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
جرجانی، علی بن محمد. (1403 هـ). التعریفات. بیروت: دار الکتب العلمیة.
جمعی از نویسندگان. (1441 هـ). الفائق فی الأصول. قم: مرکز نشر حوزه علمیه.
حلى، حسن بن یوسف بن مطهر. (1410 هـ). إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلى، حسن بن یوسف بن مطهر. (1413 هـ). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلى، محمد بن احمد بن ادریس. (1410 هـ). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حلی، جعفر بن حسن. (1408 هـ). شرائع الأسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
خلاف، عبدالوهاب. [بی‌تا]. علم أصول الفقه. قاهره: مکتبة الدعوة.
خمینى، سیدروح‌اللّه. (1382 هـ.ش). تهذیب الأصول. قم: دارالفکر.
سبحانی، جعفر. (1424 هـ). إرشاد العقول إلی مباحث الأصول. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
طباطبایی، سیدمحمدکاظم. (1426 هـ). حاشیة فرائد الأصول. قم: دارالهدی.
عاملی، زین‌الدین بن علی. (1413 هـ). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
عراقی، ضیاء‌الدین. (1420 هـ). مقالات الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
کاتوزیان، ناصر. (1385 هـ.ش). حقوق مدنی خانواده. تهران: شرکت سهامی انتشار بهمن برنا.
مجلسی، محمدباقر. (1404 هـ). مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مغنیه، محمدجواد. (1975 م). اصول الفقه فی ثوبه الجدید. بیروت: دارالعلم للملایین.
نجفى، محمدحسن. (1404 هـ). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

  • تاریخ دریافت 24 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 03 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 03 اسفند 1401