مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

فضای تاریخی - اجتماعی عرب و دلیل‌انگاری سیره متشرعه در نفی حکمرانی زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، پژوهشگر گروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی، مشهد، ایران
2 دانشجوی دکترای مطالعات زنان، دانشگاه ادیان، قم، ایران
چکیده
امروزه حضور زنان در کشور، رشد روز‌افزونی در عرصه‌‌های مهم علمی، اجتماعی و فرهنگی داشته‌ است. تصدی زنان در مناصب حکمرانی یکی از مسائل مطرح حوزه سیاسی و اجتماعی و نیز مطالعات زنان است. پرداختن به این موضوع از آنجا اهمیت دارد که برخی اندیشمندان اسلامی با استفاده از سیره متشرعه دلیل‌انگاری می‌کنند که زنان شرط لازم برای پذیرفتن این سمت‌ها را دارا نیستند. در این نوشتار به روش توصیفی - تحلیلی به بررسی دلیل‌انگاری سیره متشرعه در موضوع حکمرانی زنان پرداخته‌ایم. بر اساس یافته‌های پژوهش، در عصر معصوم، فضای تشریعی به ‌صورت اطمینانی شکل نگرفته است تا سیره متشرعه در ممنوع‌بودن شرعی حکمرانی زنان احراز شود و این رفتار متدینان بیان‌کنندۀ سنت معصوم باشد. آنچه در بیان برخی فقیهان آمده و سیره متشرعه دلیل‌انگاری شده است، به فرهنگ و رسومات اجتماعی مردمان عرب و عادات جوامع گذشته آن زمان برمی‌گردد که در حقیقت نشان‌دهندۀ رسوبات جاهلی و ذهنیت منفی دربارۀ مشارکت زنان در امر حکمرانی بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Historical-Social Context of Arab Society and the Evidentiary Role of "Sīrat al-mutasharriʿa" in Negating Female Governance

نویسندگان English

A;li Elahi Khorasani 1
hoda mostafaei 2
1 Ph.D. in Islamic Jurisprudence and Law, Researcher at the Applied Jurisprudence Department, Islam and Civilization Research Institute, Mashhad, Iran
2 Ph.D. Candidate in Women's Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

In contemporary [Iranian] society, women's presence has been increasingly growing across significant scientific, social, and cultural spheres. The assumption of governance positions by women has emerged as a prominent issue in political and social discourse, as well as in women's studies. This topic warrants particular attention as some Islamic scholars, employing the Sīrat al-mutasharriʿa (normative practice of religious adherents [or the pious]) as evidence, argue that women lack the necessary qualifications for such leadership roles. This study employs a descriptive-analytical methodology to examine the evidential use of Sīrat al-mutasharriʿa regarding female governance. The research findings indicate that during the era of the Infallibles (ع), the legislative environment did not develop with sufficient certainty to establish Sīrat al-mutasharriʿa as proof of any religious prohibition against female governance, nor does the behavior of the devout necessarily reflect the tradition of the Infallibles (sunnat al-maʿṣūm). What some jurists have cited as evidence from Sīrat al-mutasharriʿa actually stems from the social customs of Arab society and the cultural practices of past communities. In reality, these arguments reflect residual Jāhilī (pre-Islamic) mentalities and negative perceptions regarding women's participation in governance.  

کلیدواژه‌ها English

Sīrat al-mutasharriʿa (normative practice of religious adherents)
female governance
Arab culture
era of legislation (ʿAṣr al-Tashrīʿ)
ابن‌سعد، محمد. [بی‌تا]. الطبقات الکبری. بیروت: دار صادر.
ابن‌طقطقی، محمد بن علی. [بی‌تا]. تاریخ فخری. ترجمه: محمد وحید گلپایگانی. رهیاب: کتابخانه آنلاین تاریخ اسلام.
احمد، لیلا. (1394 هـ.ش). زنان و جنسیت در اسلام: ریشه‌های تاریخی جدال امروزی. ترجمه: فاطمه صادقی. تهران: نگاه معاصر.
ارسطا، محمدجواد. (1387 هـ.ش). «ولایت زن». حقوق اسلامی. ش 18. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
الانصاری، محمدحسین. [بی‌تا]. المرأة بین الماضی و الحاضر و المستقبل. [بی‌جا]: مؤسسة الشیخ الانصاری.
بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل. (1419 هـ). الحاشیة علی مدارک الأحکام. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث.
جوادی آملی، عبدالله. (1390 هـ.ش). زن در آیینه جمال و جلال. قم: اسراء.
حب‌الله، حیدر. [بی‌تا]. دراسات فی الفقه الاسلامی المعاصر. ج 1. [بی‌جا]: (رهیاب: https://hobbollah.com/)
حرکات، ابراهیم. (1998 م). المجتمع الاسلامی و السلطة فی العصر الوسیط. مغرب: افریقیا الشرق.
حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین. (1418 هـ). ترجمۀ رساله بدیعه در تفسیر آیه الرجال قوامون ... . ترجمه: برخی فضلا. مشهد: انتشارت علامه طباطبایی.
حکیم، محمدتقی. (1418 هـ). الاصول العامة فی الفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل بیت (ع).
خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس جهانی «زنان و بیداری اسلامی». 21/04/1394؛ برگرفته از:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20388
سیستانی، سیدمحمدرضا. (1427 هـ). بحوث فقهیة حول الذبح بغیر الحدید و الزی و التجمل و مسائل أخری. لبنان: دار المؤرخ العربی.
شمس‌الدین، محمدمهدی. [بی‌تا]. أهلیة المرأة لتولی السلطة. بیروت: دار المنار.
شهید اول، محمد بن مکی. (1430 هـ). ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی فی الحوزة العلمیة.
صدر، سیدمحمدباقر. (1395 هـ.ش). المعالم الجدیدة للأصول. تهران: النجاح.
صنقور، محمد. (1421 هـ). المعجم الاصولی. قم: المؤلف.
طباطبایی، محمد بن علی. [بی‌تا]. المناهل. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث.
علی، جواد. [بی‌تا]. المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام. نجف: منشورات الشریف الرضی.
غروی تبریزی، علی. (1418 هـ). الاجتهاد و التقلید من التنقیح فی شرح العروة الوثقی (تقریرات درس خارج آیت‌الله سیدابوالقاسم خوئی). قم: مؤسسه احیاء آثار الامام الخوئی.
فضل‌الله، سیدمحمدحسین. (1417 هـ). النکاح. بیروت: دار ملاک.
فضلی، عبدالهادی. (1384 هـ.ش). «ولایة المرأة فی الاسلام». المنهاج. ش 39.
مظفر، محمدرضا. (1430 هـ). اصول الفقه. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
منتظری، حسین‌علی. (1429 هـ). حکومت دینی و حقوق انسان. قم: ارغوان دانش.
منتظری، حسین‌علی. (1408 هـ). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة. ج 1. قم: المرکز العالمی للداراسات الاسلامیة.
نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1375 هـ.ش). عوائد الأیام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
نریمانی، مهدی. (1394 هـ.ش). کاوشی نو در مسئله حضور اجتماعی زنان. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
هاشمی، سیدمحمود. (1417 هـ). بحوث فی علم الاصول (تقریرات خارج اصول آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر). قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة.

  • تاریخ دریافت 03 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 11 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1403