مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

ضرورت توجه به پرونده شخصیت زنان متهم و بزهکار در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مطالعات زنان (حقوق زن در اسلام)، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای مطالعات زنان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
تشکیل پروندۀ شخصیت،در باب ایجاد تناسب میان جرم و مجازات و اعمال اصل فردی‌کردن مجازات‌ها و تعیین روش‌های اصلاحی، تربیتی و درمانی متناسب با شخصیت بزهکار اهمیت می‌یابد؛ اما وجود‌نداشتن سیاست‌های شناسایی ابعاد مختلف شخصیت متهم زن، موجب شده است تشکیل پروندۀ شخصیت با شکل و محتوای کنونی کارایی موردنظر را دربارۀ زنان متهم و بزهکار نداشته باشد و دسترسی زنان به عدالت کیفری را با خدشه مواجه کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و گردآوری داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای، درصدد توجیه ضرورت توجه به پرونده شخصیت زنان متهم و بزهکار در نظام حقوقی ایران است. نتایج پژوهش نشان از وجود مواردی است که لزوم تشکیل پرونده شخصیت ویژه زنان متهم و بزهکار را در نظام حقوقی اسلام تأکید می‌کند؛ از جمله می‌توان به تعیین مجازات متفاوت برای مجرمان زن و مرد در جرم واحد، تفاوت ماهیت جرایم ارتکابی زنان و مردان و توجه به علل خاص مؤثر در ارتکاب جرایم از سوی زنان اشاره کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Significance of Personality Dossier for Female Accused and Convicted Individuals in the Iranian Legal System

نویسندگان English

Nayereh Ahmadi 1
Zahra Boorboor 2
Elham Shariati 3
1 PhD student, Women’s Studies (Women’s Rights in Islam), Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 PhD student, Women’s Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Social Science and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

Opening personality dossiers is crucial for ensuring proportionality between crime and punishment, as well as for applying the principle of punishment individualization. This approach helps tailor corrective, educational, and curative methods to the criminal’s personality. However, the lack of policies addressing the various dimensions of female accused individuals diminishes the effectiveness of personality dossier openings, particularly for women, and undermines their access to criminal justice. Using a descriptive-analytic method and bibliographical data collection, this research explores the significance of opening personality dossiers for female accused and convicted individuals within the Iranian legal system. The findings suggest that incorporating personality dossier openings for women may be necessary within the Islamic legal framework. For example, Islam differentiates punishments for female and male criminals, acknowledges the differences in the nature of crimes committed by women and men, and considers specific factors contributing to women’s criminal behavior.

کلیدواژه‌ها English

Islamic legal system
Islamic criminal policy
women’s rights
differentiation
female accused and convicted individuals
ابراهیمی، ابراهیم (۱۳۹۰ ش)؛ «موانع تشکیل پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران»؛ نشریه مطالعات پیشگیری از جرم، سال 6، ش 18.
ابن‌ادریس حلی، أبی‌جعفر محّمد بن منصور (1410 ق)؛ السرائر؛ چ دوم، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
ابن‌بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی (1413 ق)؛ من لا یحضره الفقیه؛ ج 4 - 5، چ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن‌حمزه طوسی، محمد بن علی (1408 ق)؛ الوسیله؛ چ اول، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله‌ مرعشی نجفی (ره).
ابن‌زهرة، حمزة بن علی [بی‌تا]؛ غنیة النزوع إلى علمی الأصول والفروع؛ ج 1، قم: مؤسسة الامام الصادق (ع).
آبوت، پاملا و کلر والاس (1397 ش)؛ جامعه‌شناسی زنان؛ ترجمه: منیژه نجم‌الدین عراقی؛ تهران: نشر نی.
آشوری، محمد و شادی عظیم‌زاده (۱۳۹۲ ش)؛ «جایگاه پرونده شخصیت در فرآیند پیشگیری از پایدارشدن بزهکاری جوانان»؛ نشریه مطالعات حقوق خصوصی، سال 43، ش 1.
امینی، صابر و همکاران (1401 ق)؛ «جایگاه پرونده شخصیت مجرم و نقش آن در کشف جرم»؛ نشریه کارآگاه، دوره 16، ش 58.
ایزدی، نرگس و صدیقه مهدوی‌کنی (1399 ش)؛ «دادرسی افتراقی زنان بزهکار از دیدگاه اسلام با نگاهی به جرم‌شناسی فمینیستی»؛ نشریه فقه و حقوق خانواده، ش 73.
براتی، محمدعلی و تقی ابراهیمی سالاری (۱۳۹۷ ش)؛ «عوامل مؤثر بر فقر در خانوادهای دارای سرپرست زن در ایران»؛ فصلنامه رفاه اجتماعی، ش ۶۸.
جربانی، حمید (۱۳۸۹ ش)؛ «بررسی آماری جرایم زنان در ایران با تأکید بر محکومیت به حبس»؛ مجله حقوقی دادگستری، س ۷۴، ش ۷۲.
جهانبخش، اسماعیل و محبوبه ترکی هرچگانی (۱۳۹۵ ش)؛ «بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی مؤثر بر جرم زنان زندانی شهر شهرکرد»؛ نشریه پژوهش اجتماعی، ش 31.
حسنی، محمد (1397 ش)؛ «سیاست جنایی افتراقی در سنت علوی با تأکید بر عهدنامه مالک»؛ حقوق اسلامی، س 15، ش 57.
حلّی، حسن بن یوسف (1419 ق)؛ مختلف الشیعة؛ چ اول، قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
____________ [بی‌تا]؛ تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة؛ قم: مؤسسة الامام الصادق (ع).
حلّی، یحیی بن سعید (1405 ق)؛ جامع الشرایع؛ چ اول، قم: سید الشهداء.
خمینی، سیدروح‌الله (1368 ش)؛ تحریر الوسیلة؛ ج 2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره).
خوانساری، سیداحمد (1355 ش)؛ جامع المدارک فی شرح المختصر النافع؛ ج 7، چ دوم، تهران: مکتبة الصدوق.
خویی، ابوالقاسم [بی‌تا]؛ مبانی تکملة المنهاج؛ قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخویی (ره)‌.
درازی، سمیه و محمدعلی حاجی‌ده‌آبادی (1398 ش)؛ «نقد و بررسی جرم‌شناسی فمینیستی»؛ دومین کنگره بین‌المللی نوآوری و تحقیق در علوم انسانی و اسلامی، تهران: [بی‌نا].
دیلمی، ابویعلى حمزه بن عبدالعزیز (1414 ق)؛ المراسم العلویة فی النبویة؛ قم: منشورات الحرمین.
رایجیان اصلی، مهرداد (۱۳۹۸ ش)؛ «نقد و نظر؛ نقد دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم؛ بازتاب جرم‌شناسانه سیاست جنایی قضایی»؛ نشریه کانون وکلا، ش 242.
رستمی تبریزی، لمیا (1388 ش)؛ «درآمدی بر رویکرد جنسیتی جرم‌شناسی»؛ مجله تحقیقات حقوقی، ش 50.
سبزه‌على، راضیه، محمود اشرافی و مسعود حیدری (۱۳۹۷ ش)؛ «آثار پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران»؛ نشریه حقوقی دادگستری، ش 104.
سبزواری، سیدعبدالأعلى [بی‌تا]؛ مهذب الاحکام فی بیان حلال و الحرام؛ ج 27، قم: دار التفسیر.
سلیمانی، رضا و محمدحسین حجاریان (۱۳۹۶ ش)؛ «پرونده شخصیت متهم در قانون آیین دادرسی کیفری مصوبه 1392»؛ نشریه مطالعات حقوق، ش 11.
شایگان، فریبا و صدیقه معتمدی (1393 ش)؛ «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی در بزهکاری زنان (مقایسۀ زنان بزهکار با زنان غیربزهکار تحت پوشش بهزیستی رباط کریم)»؛ نشریه مطالعات راهبردی زنان، ش 63.
شایگان، فریبا و معصومه جبلی (1389 ش)؛ «بررسی عوامل فردی مؤثر بر گرایش بزهکاری زنان»؛ نشریۀ پلیس زن، ش 4.
شهید اول، محمد بن مکی جزینی عاملی [بی‌تا]؛ اللمعة الدمشقیة؛ قم: دار الفکر.
شهید ثانی، زین‌الدین جبعی عاملی (1410 ق)؛ الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه؛ قم: داوری.
صادق‌زاده، ابراهیم (۱۳۹۸ ش)؛ «جرم‌شناسی اطفال و ارزیابی شخصیت اطفال بزهکار»؛ نشریه پژوهش‌های حقوقی قانون‌یار، دوره دوم، ش 7.
صالحی، مریم، زینب اختری و محمد ساقیان (1399 ش)؛ تفاوت جنسیتی در عملکردهای مغز و رفتار (از دیدگاه نوروبیولوژی)؛ تهران: ابن‌سینا.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1365 ش)؛ تهذیب الاحکام؛ ج 10، چ چهارم، تهران: دار الکتب العلمیة.
____________ (1400 ق)؛ النهایة؛ چ دوم، بیروت: دار الکتاب العربی.
____________ (1417 ق)؛ الخلاف؛ ج 2 - 5، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
عاکفی، لاله، امیر ایروانیان و امیر پاک‌نهاد (۱۳۹۹ ش)؛ «ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال و نوجوانان بزهکار از دیدگاه زنان کارشناس»؛ نشریه زن و جامعه، س 11، ش 4.
عالی‌پور، حسن (۱۳۸۵ ش)؛ «فمینیسم و جرم‌شناسی»؛ نشریه مطالعات راهبردی زنان، ش ۳۰.
فاضل آبی، حسن بن ابی‌طالب یوسفی (1417 ق)؛ کشف الرّموز؛ چ سوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فاضل هندی، بهاءالدین محمد بن حسن [بی‌تا]؛ کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام؛ قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
کلینی، محمد بن یعقوب (1430 ق)؛ الکافی؛ ج 2 - 4، چ اول، قم: دار الحدیث للطباعة والنشر.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408 ق‌)؛ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ ج 4، چ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان‌.
محقق نجفی، محمدحسن (1362 ش)؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام؛ ج 41، چ ششم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
محمدیان، سارا و بابک محمدرضاپور (۱۳۹۲ ش)؛ «لزوم تشکیل پروندۀ شخصیت در فرایند دادرسی کیفری ایران»؛ نشریه پزشکی قانونی ایران، دوره 19، ش 2 – 3.
مرادی شورابه، وحید و احسان فرهادی سمن‌بانی (1400 ش)؛ «اصل فردی‌کردن مجازات در پرتو تشکیل پرونده شخصیت در مرحله قبل و بعد از اجرای حکم»؛ نشریه مطالعات حقوق، ش 15.
معظمی، شهلا (۱۳۸۲ ش)؛ فرار دختران چرا؟؛ تهران: گرایش.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق)؛ مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان؛ ج 13، چ اول، قم: جامعة المدرسین.
ناظریان، حسین، محمد فرجیها و محمدجعفر حبیب‌زاده (۱۳۹۸ ش)؛ «موانع دسترسی زنان متهم به جرایم جنسی به عدالت در پرتو نظریه "مدونا – حور"»؛ نشریه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ش 12.
نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (۱۳۷۷ ش)؛ دانشنامه جرم‌شناسی؛ تهران: گنج دانش.
نجفی توانا، علی (۱۳۸۸ ش)؛ «ضرورت تشکیل پروندۀ شخصیت در دادرسی اطفال بزهکار»؛ نشریه خانواده‌پژوهی، ش 1.
نوغانی دخت‌بهمنی، محسن و سیداحمد میرمحمد تبار (۱۳۹۴ ش)؛ «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر جرم (فراتحلیلی از تحقیقات انجام‌شده در ایران)»؛ پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، دوره ۴، ش ۳.
وطنی، امیر، اعظم مهدوی‌پور و حدیثه تاجیک نشاطی (۱۳۹۸ ش)؛ «آسیب‌شناسی تحقق اهداف اصلاحی - درمانی بزهکاران از طریق پرونده شخصیت در فرایند دادرسی کیفری»؛ نشریه حقوق پزشکی، ش 50.
Ngaire, Naffine (1997) Feminism and Criminology, polity press, first.
William, Wilbanks (2006) Are Female Felons Treated More Leniently by the Criminal Justice System? Volume 3, Published online.

  • تاریخ دریافت 14 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 30 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 10 بهمن 1402