مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

تأثیر اقتضائات عصری در حرمت‌پذیری نکاح فرزندپذیر و فرزندخوانده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا نبی زاده اربابی 1
علی فارسی مدان 2
1 استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکده مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
در سال‌های اخیر قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست، نکاح بین سرپرست و فرزندخوانده را ممنوع اعلام کرد؛ ولی در تبصره ماده 26، این نکاح (با رعایت مصلحت فرزندخوانده) تجویز شد؛ درحالی‌که مخالف با دیدگاه مشهور فقیهان است. اقتضائات عصری ایجاب می‌کند مبنای حرمت‌پذیری نکاح پیش‌گفته بر اساس ابتعاد از وهن اسلام، نقض نظم عمومی و اخلاق حسنه، نقض مودت و رحمت و تسکین روحی و روانی محیط خانواده و ضرورت اقدام برای تحکیم روابط تربیتی و عاطفی استوار گردد. شاید آنچه سبب شده است فقیهان حکم بر حلال‌بودن نکاح پیش‌گفته صادر کنند، بیم سرایت آثار رابطه فرزند طبیعی بر رابطه فرزندخواندگی (محرمیت، نفقه، توارث) است. بدیهی است که توالی فاسد مترتب بر حلال‌بودن نکاح پیش‌گفته بیش از بیم تسری آثار مذکور است. اندیشمندان نواندیش حلال‌بودن چنین نکاحی را نمی‌پذیرند؛ درنتیجه این نکاح دربردارنده رعایت‌نشدن مصلحت فردی و اجتماعی و نیز ترتب توالی فاسد در قلمرو سرزمینی و فراسرزمینی است.
کلیدواژه‌ها
فرزندخواندگی
اعتباری‌بودن حکم
مقتضیات عصری
حرمت‌پذیری نکاح
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Contemporary Necessities on the Prohibition of Marriage Between an Adoptive Parent and an Adopted Child

نویسندگان English

MohammadReza Nabizadeh Arbabi 1
ali farsi madan 2
1 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law and Social Sciences, Payam-e Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Law and Comparative Jurisprudnce, Faculty of Islamic Denomination, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

In recent years, the Law on the Protection of Orphaned and Neglected Children and Adolescents has prohibited marriage between a guardian and an adopted child. However, the exception in Article 26 permits such a marriage under the condition of the adopted child's best interest, which contradicts the prevailing view of Islamic jurists. Contemporary necessities dictate that the prohibition of this marriage should be grounded in preventing harm to the image of Islam, maintaining public order and moral integrity, preserving familial affection and emotional stability, and reinforcing educational and emotional bonds. It is likely that jurists who have ruled this marriage permissible did so out of concern that the legal consequences of a biological parent-child relationship—such as kinship, financial support, and inheritance—might incorrectly extend to adoption. However, the negative implications of permitting such a marriage far outweigh concerns about this legal overlap. Progressive scholars reject the permissibility of such a union, emphasizing that it disregards both individual and societal well-being and carries detrimental consequences on national and international levels.

کلیدواژه‌ها English

adoption
construction of rulings
contemporary necessities
prohibition of marriage
ابن‌هشام، عبدالملک. (1379 هـ). السیرة النبویه. [بی‌جا]: دار المعرفه.
تقوی، مرتضی. (1374 هـ.ش). «تحول موضوعات در فقه». مجله فقه اهل‌بیت. ش 3.
توکلی، احمدرضا. (1389 هـ.ش). «ماهیت حکم شرعی از منظر امام خمینی». پژوهش‌نامه فقه و حقوق اسلامی. س 3. ش 6.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1387 هـ.ش). روش جدید در مقدمه علم حقوق. تهران: گنج دانش.
جناتی، محمدابراهیم. (1372 هـ.ش). «نقش زمان و مکان در اجتهاد». مجله کیهان اندیشه. ش 50.
ـــــــــــــــــ . (1374 هـ.ش). «نقش تحول موضوعات در تحول احکام اجتماعی». مجلۀ اندیشه حوزه. ش 3.
چراغی کوتیانی، اسماعیل. (1388 هـ.ش). «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده». مجله معرفت. ش 139.
خمینی، سیدروح‌الله. (1367 هـ.ش). الرسائل، قم: نشر اسماعیلیان، 1410هـ.
ـــــــــــــــــ . (1379 هـ.ش). صحیفه نور. تهران: مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
سعداوی، نوال؛ و رئوف هبه. (1383 هـ.ش). نیمه دیگر، نابرابری حقوق زنان دربوته نقد. تهران: ناقد.
سیفی مازندرانی، علی‌اکبر. (1389 هـ.ش). دلیل تحریرالوسیله - الوصیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
صدر، محمدباقر. (1400 هـ). دروس فی علم الاصول. قم: دار الهدی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1402 هـ.) ترجمه  تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
ـــــــــــــــــ . (1390 هـ.ش). اصول فلسفه. تهران: صدرا.
علی‌اکبریان، حسنعلی. (1394 هـ.ش). «بررسی اختلاف در تعمیم دلیل به حکمت حکم». مجلۀ کاوشی نو در فقه اسلامی. س 21. ش 1.
غزالی، ابوحامد محمد. (1417 هـ). المستصفی فی علم الاصول. بیروت: دار الکتب العلمیه.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410 هـ). العین. قم: نشر هجرت.
فیومی، احمد بن محمد. (1397 هـ). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قاهره: دار المعارف.
مبلغی، احمد. (1376 هـ.ش). «ثابت و متغیر در نگاه امام خمینی، علامه طباطبایی و شهید صدر». کیهان اندیشه. ش 71.
مطهری، مرتضی. (1382 هـ.ش). ده گفتار. تهران: صدرا.
ـــــــــــــــــ . (1384 هـ.ش). اسلام و نیازهای زمان. تهران: صدرا.
ـــــــــــــــــ . (1385 هـ.ش). مجموعه آثار (فقه وحقوق). تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371 هـ.ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
ـــــــــــــــــ . (1424 هـ). کتاب النکاح. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب (ع).
ـــــــــــــــــ . (1427 هـ). دایرةالمعارف فقه مقارن. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب (ع).
میرزانژاد جویباری، اکبر. (1397 هـ.ش). «بحثی پیرامون منبع نظم عمومی در حقوق قراردادهای ایزان با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، انگلیس و فرانسه». مجلۀ پژوهش‌های حقوق تطبیقی. س 22. ش 1.
نبویان، سیدمحمود. (1390 هـ.ش). «چیستی اعتبار نزد علامه طباطبایی». مجلۀ معرفت فلسفی. س 9. ش 2.
نقیبی، سیدابوالقاسم. (1396 هـ.ش). «نظریه اعتباری‌‌بودن احکام شرعی با رویکردی به نظریه امام خمینی(ره)». پژوهش‌نامه متین. ش 36.
یزدانی‌مقدم، احمدرضا. (1385 هـ.ش). «اعتباریات و مفاهیم بنیادین اعتباری در اندیشه سیاسی علامه: ادراکات اعتباری». مجلۀ پگاه حوزه. ش 195.

  • تاریخ دریافت 24 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 26 خرداد 1403