مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

وظایف حقوقی و اخلاقی خانواده‌ها در مراقبت و درمان بیماران واگیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم‌شهر، قائمشهر، ایران
چکیده
امروزه با ظهور بیمارهایی مسری چون کرونا، دلتا، اُمیکرون و نظایر آن، افزون بر شخص بیمار، خانواده و وابستگان بیمار نیز با رنج و خطرهای بسیاری تهدید می‌شوند؛ بنابراین ادله و قواعدی چون لزوم حفظ نفس از خطر‌ها، دفع ضرر محتمل، تکلیف مالایطاق، لزوم قاعده اهم و مهم، اخف‌الضررین، لاضرر و لاضرار، نفی عسر و حرج و ... حفظ جان خویش از خسارات و خطر‌های پیش آمده را به لحاظ عقلی و شرعی واجب می‌دانند. از سوی دیگر مفاد آموزه‌های اخلاقی نظیر ایثار، مواسات، هم‌دردی، صبر، توکل، حفظ کرامت انسانی بیماران و ...، ترک مراقبت از این قبیل بیماران واگیر را برنمی‌تابد. یافته‌های این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی با هدف بیان وظایف اخلاقی اعضای خانواده‌ها در قبال مراقبت از بیماران واگیر سامان‌یافته است، نشان می‌دهد بر اطرافیان بیماران واگیردار واجب کفایی است که در جمع عرفی و عقلایی بین اصول اخلاقی مراقبت از بیمار و ادله فقهی مربوط به حفظ جان خویش از ضرر محتمل با رعایت دقیق و کامل پروتکل‌های بهداشتی حسب وسع خود (قاعده میسور) با حفظ مراقبت از سلامتی خویش به مراقبت و درمان این قبیل بیماران بپردازند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal and Ethical Responsibilities of Families in the Care and Treatment of Contagious Diseases

نویسنده English

behnam ghanbarpor
Assistant professor, Department of Law, Islamic Azad University, Qaemshahr Branch, Qaem Sahr, Iran
چکیده English

Today, with the outbreak of contagious diseases such as COVID-19, Delta, Omicron, and others, not only the infected individuals but also their families and close contacts face numerous challenges and threats. Principles such as the obligation to protect oneself from danger, the avoidance of probable harm, non-overburdening of duty-bound individuals (taklīf mā lā-yuṭāq), the principle of prioritizing the more important over the less important (al-ahamm fa-l-muhimm), choosing the lesser of two harms (akhaff al-ḍararayn), the prohibition against inflicting or reciprocating harm (lā-ḍarar wa-lā-ḍirār), and the rejection of difficulty and hardship, all make self-protection against threats obligatory in both rational and religious terms. Additionally, ethical doctrines like self-sacrifice, equity, empathy, patience, trust, and the recognition of the human dignity of patients emphasize the moral imperative to care for those afflicted by contagious diseases. This research, conducted through a descriptive-analytic method aimed at identifying the ethical duties of family members towards those affected by contagious diseases, concludes that the care and treatment of these patients is a collective obligation (al-wājib al-kifāʾī) for their close contacts. This responsibility should be fulfilled through a commonsensical and rational integration of ethical principles of patient care and jurisprudential evidence regarding self-protection from potential harm. This can be achieved by carefully adhering to healthcare protocols to the best of one's ability, in accordance with the jurisprudential principle of feasibility (al-maysūr).

کلیدواژه‌ها English

contagion
contagious diseases
obligation of self-protection
repulsion of probable harms
قرآن مجید
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
انصاری، مرتضی. (1374 هـ.ش). مکاسب محرمه. چ 2. قم: دهاقانی.
توکلی، احمد. (1396 هـ.ش). «کرونا ویروس سندروم تنفسی خاورمیانه». مجله میکروب‌شناسی پزشکی. س 11. ش 1.
جوادی آملی، عبدالله. (1393 هـ.ش). مفاتیح الحیاه. قم: مرکز نشر إسرا.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1414 هـ). وسایل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی شیرازی، محمد. (1409 هـ). الفقه. بیروت: دار العلم.
خویی، سیدابوالقاسم. (1411 هـ). الطهاره. قم: چاپ علمیه.
_______________. (1417 هـ). مصباح الاصول. قم: داوری.
سبحانی، جعفر. (1376 هـ.ش). الموجز فی اصول الفقه. قم: مدیریت حوزه علمیه.
______________. (1419 هـ). المحصول فی اصول الفقه. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
شیخ صدوق، محمد بن علی ابن‌بابویه. (1364 هـ). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال. قم: دار الرضی.
______________. (1413 هـ). من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسه انتشارات اسلامی.
شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1387 هـ.ش). المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: چاپ مرتضوی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374 هـ.ش). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، علی بن حسن بن فضل طبرسی. (1385 هـ.ش). مشکاه الانوار. نجف: کتابخانه حیدریه.
غزالی، محمد بن محمد. (1351 هـ.ش). احیاء علوم الدین. مترجم: خوارزمی. تهران: علمی و فرهنگی.
_____________. [بی‌تا]. المستصفی من علم الاصول. بیروت: داراحیا التراث العربی.
فاضل لنکرانی، محمد. (1379 هـ.ش). سیر کامل در اصول فقه. قم: نشر فیضیه.
فروغی، فضل‌الله. (1394 هـ.ش). «نحوه احراز مسئولیت کیفری در بیماری‌های واگیردار». فصل‌نامه حقوق پزشکی، ش 35.
قافی، حسین؛ و سعید شریعتی. (1385 هـ.ش). اصول فقه کاربردی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، سمت.
قمی، شیخ عباس. [بی‌تا]. سفینة البحار. تهران: فراهانی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407 هـ). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کنعان، احمد محمد. (1427 هـ). الموسوعه الطبیه الفقهیه. بیروت: دار النفاس.
مجلسی، محمدباقر. (1366 هـ.ش). بحار الانوار. قم: دار الکتب اسلامیه.
محدثی، جواد. (1381 هـ.ش). پیام‌های عاشورا. قم: تحسین.
محقق داماد، سیدمصطفی. (1398 هـ.ش). در:
 http ://www.Khabaronline/news/1364633
محقق کرکی، حسن بن یوسف. (1414 هـ). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
محمد بن مکی (شهید اول). (1400 هـ). القواعد و الفواید. قم: کتاب فروشی مفید.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1380 هـ.ش). منتخب میزان الحکمه. قم: دار الحدیث.
محمدی، ابوالحسن. (1386 هـ.ش). مبانی استنباط حقوق اسلامی. تهران: دانشگاه تهران.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1382 هـ.ش). آموزش فلسفه. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، مرتضی. (١٣٨٩ هـ.ش). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. ج ٢. قم: صدرا.
مظفر، محمدرضا. (1405 هـ). اصول الفقه. قم: اسماعیلیان.
مقری القیومی، احمد بن محمد. [بی‌تا]. مصباح المنیر. بیروت: المکتبه العلمیه.
موسوی بجنوردی، حسن. (1419 هـ). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی.
موسوی، مهسا (1401 هـ.ش) در:
نجفی، محمد بن حسن. [بی‌تا]. جواهر الکلام. بیروت: دار احیا تراث عربی.
نراقی، احمد. (1379 هـ.ش). معراج السعادة. انتشارات هجرت.
نراقی، محمدمهدی. (1422 هـ). جامع السعادات. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد. (1320 هـ.ش). منتخب اخلاق ناصری. تهران: همایی.
نوری، میرزاحسین. (1408 هـ). مستدرک الوسایل. بیروت: مؤسسه آل البیت.
یزدانیان، علیرضا. (1393 هـ.ش). «مسئولیت مدنی بیماران مبتلا به بیماری‌های واگیردار مشهد». آموزه‌های فقه مدنی دانشگاه علوم اسلامی رضوی. ش 10.

  • تاریخ دریافت 27 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 03 مهر 1403