مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

بررسی امارات ولوج روح در جنین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
هدف این مقاله، بررسی امارات فقهی ولوج روح در جنین و اثر آن در تقنین است. روش پژوهش، توصیفی - تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد نص معتبر و صریحی دالّ بر ولوج روح در زمان دقیق چهارماهگی جنین در دسترس نیست و روایات مربوط به زمان‌بندی چهل‌روزه برای هر کدام از دوره‌های جنینی موسوم به نطفه، علقه و مضغه از نظر بررسی محتوایی دچار تعارض هستند؛ اما در روایات و ابواب مختلف فقهی، تحرّک ارادی جنین، امارۀ ولوج روح حیوانی دانسته شده است که بر اساس مخاطب‌دانستن عرف عام برای روایات معصومین، محسوس‌بودن حرکات ارادی جنین برای مادر، اماره فقهی ولوج روح دانسته می‌شود. در صورت شک در ولوج روح، استصحاب موضوعی عدم ولوج روح یا استصحاب عدم تحرّک ارادی حاکم است، بلکه با عدم احراز تحرّک ارادی جنین، احکام عدم ولوج روح جاری می‌گردند؛ درنتیجه زمان چهارماهگی جنین، امارۀ ولوج روح نیست و احساس تحرّک ارادی جنین توسّط مادر باید با عنوان زمان ولوج روح اعلام گردد؛ همچنین دربارۀ زمان احساس تحرّک ارادی، نظر قطعی جنین‌شناسان به ضمیمه غربالگری عمومی پزشکی قانونی از باب قول خبره حجیت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of Evidence for Fetal Ensoulment

نویسنده English

saeed hassani
Assistant Professor, Department of Theology Education, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

This article aims to examine the jurisprudential evidence for fetal ensoulment and its impact on legislation. The study utilizes the descriptive-analytic research method, drawing upon bibliographical sources. The research findings indicate that there is no explicit and valid religious text that specifies the exact timing of ensoulment after four months of fetal development. The hadiths pertaining to a forty-day timeframe for each fetal period—namely, drop of fluid (nuṭfa), clinging mass (ʿalaqa), and fleshy tissue (muḍgha)—are contradictory in their content. However, in various jurisprudential hadiths and works, the fetus's volitional movements are deemed evidence of its animal ensoulment. Considering that these hadiths have the general public as their audience, the evidence consists in the mother feeling the fetus's volitional movements. In case there is a doubt regarding fetal ensoulment, what prevails is the continuity (istiṣḥāb) of non-ensoulment or continuity of lack of volitional movement. If the fetus's volitional movement is not established, then rulings of non-ensoulment will apply. Consequently, the fetus reaching four months into its development is not evidence for its ensoulment. The moment of its ensoulment is the mother's feeling of the fetus's volitional movement. Moreover, embryologists' verdicts on the moment of volitional movement, along with general screening by medical jurisprudence, are authoritative as cases of expert view.

کلیدواژه‌ها English

evidence for ensoulment
fetus’s volitional movement
fetus’s four-month development
القرآن الکریم
ابن‌سینا، حسین. (1363 هـ.ش). المبدأ و المعاد. چ 1. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل شعبه تهران.
ابن‌عطیه اندلسی، عبدالحق بن غالب. (1422 هـ). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. چ 1 بیروت: دار الکتب العلمیة.
امامی، مسعود. (1385 هـ.ش)؛ «زمان دمیدن روح در جنین». فصلنامه فقه. دوره 13، ش 49.
___________. [بی‌تا]. فقه اهل بیت (ع). ج 51 (عربی). چ 1. قم: دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (ع).
انصاری شیرازی، قدرت‌الله؛ و همکاران. (1429 هـ). موسوعة احکام الاطفال و ادلّتها. تعلیقه: محمدجواد لنکرانی. چ 1. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
انصاری، مرتضی. (1415 هـ). کتاب الطهارة. چ 1. قم: کنگره بزرگداشت شیخ اعظم.
بحرانی، یوسف بن احمد. (1405 هـ). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. چ 1. قم: نشر اسلامی جامعه مدرسین.
بروجردی طباطبایی، سیدحسین. (1429 هـ). جامع احادیث الشیعه. چ 1. تهران: فرهنگ سبز.
ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد. (1418 هـ). جواهر الحسان فی تفسیر القرآن. چ 1. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حرّ عاملى، محمد بن حسن. (1409 هـ). تفصیل وسائل الشیعة. چ 1. قم: مؤسسة آل البیت (ع).
حسنی، سعید؛ و همکاران. (1399 هـ.ش). «نقد محتوایی احادیث ناظر به جنین‌شناسی با تأکید بر مصداق‌شناسی ترابط علم و دین». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. دوره 24 ش 84.
حسینی روحانی، سیدصادق. (1412 هـ). فقه الصادق (ع). قم: امام صادق (ع).
حسینی سیستانی، سیدعلی. (1417 هـ)؛ منهاج الصالحین. قم: دفترمعظم له.
حکیم، سیدمحسن. (1416 هـ). مستمسک العروة الوثقی. قم: دار التفسیر.
خوانساری، سیداحمد. (1405 هـ). جامع المدارک فی شرح المختصرالنافع. چ 2. قم: اسماعیلیان.
سبزواری، سیدعبدالاعلی. (1413 هـ). مهذّب الاحکام. چ 4. قم: المنار.
ستوده، حمید. (1391 هـ.ش). مرگ مغزی. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
سیوطی، جلال‌الدین. (1404 هـ). الدر المنثور فی تفسیر المأثور. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
صدوق، محمد بن على بن بابویه. (1413 هـ). من لایحضره الفقیه. چ 2. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
طباطبایی حائری، سیدعلی. (1418 هـ). ریاض المسائل. چ 1. قم: آل البیت (ع).
طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم. (1433 هـ). العروة الوثقی فیما تعم به البلوی، محشّی. چ 5. قم: نشر اسلامی جامعه مدرسین.
طبری، محمد بن جریر. (1412 هـ). جامع‌البیان فی تفسیر القرآن. چ 1. بیروت: دار المعرفة.
طوسى، محمد بن حسن‏. (1407 هـ). تهذیب‌الأحکام. چ 4. تهران: دار الکتب الإسلامیه‏‏.
___________. (1387 هـ). المبسوط فی فقه الامامیة. چ 3. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
___________. (1433 هـ). الخلاف. چ 8. قم: نشر اسلامی جامعه مدرسین.
عاملی کرکی، علی بن حسین. (1414 هـ). جامع المقاصد فی شرح القواعد. چ 2. قم: آل البیت.
عاملی مکی، محمد. (1419 هـ). ذکری الشیعه فی احکام الشریعة. چ 1. قم: آل البیت.
عاملی، زین‌الدین بن علی. (1413 هـ). مسالک الأفهام الی تنقیح شرایع الاسلام. چ 1. قم: معارف اسلامی.
عاملی، سیدجواد. (1419 هـ). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. قم: نشر اسلامی جامعه مدرسین.
عاملی، سیدمحمد. (1411 هـ). مدارک الاحکام فی شرح عبادات شرایع الاسلام. چ 1. بیروت: آل البیت.
علّامه حلّی، حسن بن یوسف. (1412 هـ). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. چ 1. مشهد: مجمع البحوث الاسلامیة.
___________. (1413 هـ). قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام. چ 1. قم: نشر اسلامی جامعه مدرسین.
___________. (1420 هـ). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیة. چ 1. قم: امام صادق (ع).
___________. (1435 هـ). تذکرة الفقهاء. چ 1. قم: آل البیت (ع).
علیدوست، ابوالقاسم. (1388 هـ.ش). فقه و عرف. چ 4. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
قرطبی، محمد بن احمد. (1364 هـ.ش). الجامع لاحکام القرآن. چ 1. تهران: ناصرخسرو.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407 هـ). الکافی. چ 4. تهران: دار الکتب الإسلامیة‏.
لنکرانی، محمدفاضل. (1418 هـ). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة (کتاب الدیات). چ 1. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
___________. [بی‌تا]. احکام پزشکان و بیماران. [بی‌جا]: [بی‌نا].
مجلسی اول، محمدتقی. (1406 هـ). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. چ 2. قم: بنیاد فرهنگ اسلامی محمدحسین کوشانپور.
مجلسی، محمدباقر. (1410 هـ). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. چ 1. بیروت: الطبع و النشر.
محقق حلّی، جعفر. (1407 هـ). المعتبر فی شرح المختصر. چ 1. قم: سیدالشهداء.
___________. (1408 هـ). شرایع الاسلام. چ 2. قم: اسماعیلیان.
مسجدسرائی، حمید؛ و همکاران. (1401 هـ.ش). «واکاوی مبانی فقهی حکم سقط درمانی بعد از ولوج روح». مطالعات فقه و حقوق اسلامی سمنان. س 14. ش 26.
مفید، محمد. (1413 هـ). المقنعه. ج 14 از مجموعه مصنفات شیخ مفید. چ 1. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید (ره).
موسوی خویی، سیدابوالقاسم. (1422 هـ). مبانی تکملة المنهاج. چ 1. قم: احیاءآثار الامام الخویی.
نجفی، محمدحسن. (1404 هـ). جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام. چ 7. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1415 هـ). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. چ 1. قم: آل البیت.
نظری توکلی، سعید. (1388 هـ.ش). مجموعه مسائل مستحدثه پزشکی (2): مقایسه تطبیقی مرگ و زندگی در متون دینی – پزشکی. قم: بوستان کتاب.
نعمتی، سیده زهرا؛ و رضا عمانی سامانی. (1391 هـ.ش). «حذف قید چهارماهگی در قانون سقط درمانی: تطابق قانون با اخلاق پزشکی». اخلاق و تاریخ پزشکی ایران. دوره 5، ش 8.
نورى، حسین.‏ (1408 هـ‏). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. چ 1. قم‏: آل البیت (ع).
همدانی، آقارضا. (1416 هـ‌). مصباح الفقیه. چ 1. قم: مؤسسة الجعفریة لإحیاء التراث و مؤسسة النشر الإسلامی.‌
هندی، محمد بن حسن. (1416 هـ). کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام. چ 1. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.

  • تاریخ دریافت 11 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 14 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 14 مرداد 1403