Jurisprudential - legal studies of woman and family

Jurisprudential - legal studies of woman and family

A Jurisprudential-Legal Feasibility Study on the Establishment of a "Dowry Guarantee Fund" in Iran with a Comparative Study of Similar Mechanisms in Selected Countries

Document Type : Original Article

Authors
1 Ph.D. Candidate in Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University and Higher School, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Imam Sadiq University (Women's Campus), Tehran, Iran
Abstract
The predicaments arising from unconventional dowers (mahr) and their non-payment necessitate the provision of practical and legitimate solutions. The aim of this research is to examine and assess the jurisprudential-legal feasibility of establishing an institution designated as a "Dowry Guarantee Fund" as a mechanism to mitigate the harms stemming from this issue in Iran. The central research question is whether the establishment of such a fund is compatible with the principles of Imamiyyah jurisprudence, particularly the relevant legal evidences (adilla), and how comparative experiences from countries such as Egypt in establishing similar institutions may be utilized. This study employs a descriptive-analytical method, based on library-based sources (jurisprudential and legal), with a comparative approach. The findings indicate that, by relying on general jurisprudential principles—particularly the expediency of preserving the family system (maṣlaḥat-i ḥifẓ-i niẓām-i khānavādah) and the rule of no harm (qā'idah lā ḍarar)—the establishment of a dowry guarantee fund is not proscribed and may be legitimized either as a governmental decree (ḥukm ḥukūmatī) or through the utilization of jurisprudential instruments such as the public treasury (bayt al-māl) or waqf (endowment). The comparative study also reveals successful executive models that may be used in the design of the fund's structure, financial resources (e.g., a portion of marriage registration fees), and operational mechanisms in Iran, while observing Sharīʿah standards and local conditions. The overall conclusion affirms the jurisprudential and legal feasibility of establishing such a fund to protect the rights of the wife and to prevent the imprisonment of the husband.
Keywords
Subjects

قرآن کریم
نهج‌البلاغه
احمدوند، خلیل‌الله؛ و لیلا آزادمنش. (۱۴۰۲ هـ.ش). «بررسی حقوق مالی زن و مرد در پرتو فقه پویا». دوفصلنامه علمی فقه و حقوق خانواده. دوره ۲۸، ش ۷۹، ص 295 – ۳۲۷.
آقازاده، محمدرضا. (۱۳۸۵ هـ.ش). گفتارهای ساده حقوقی. مشهد: قاسمی.
امیراحمدی، محمدرضا. (۱۳۸۸ هـ.ش). نظام مالی خانواده. تهران: میزان.
انصاری، مرتضی بن محمد امین. (۱۴۲۰ هـ). المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
باریکلو، علیرضا. (۱۳۹۰ هـ.ش). «وضع حقوقی مهر سنگین». فصلنامه حقوق. دوره ۴۱، ش ۱، ص 79 – ۹۷.
بهمن‌پوری، عبدالله؛ و سهیلا جعفرپور. (۱۳۹۶ هـ.ش). «جایگاه فقهی و حقوقی مهریه در نظام حقوقی ایران با تأکید بر قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱». دوفصلنامه علمی - ترویجی فقه و حقوق خانواده (ندای صادق). دوره ۲۲، ش ۶۷، ص 101 - ۱۲۵.
پژوهشکده شورای نگهبان. (۱۳۹۳ هـ.ش). قانون حمایت خانواده در پرتو نظرات شورای نگهبان. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
تقی‌زاده، علی‌نقی؛ و سیداحمد موسوی. (۱۳۸۹ هـ.ش). «ضمانت مهریه». فصلنامه پژوهش حقوق. دوره ۱۲، ش ۲۹، ص 66 - 85.
جعفری، علی. (۱۳۹۴ هـ.ش). «امکان‌سنجی فقهی تحدید مهریه». پژوهش‌های فقهی. دوره ۱۱، ش ۲، ص 339 – 366.
جلالی، سیدمهدی. (۱۳۸۹ هـ.ش). «نقد و بررسی مهریه در لایحه حمایت از خانواده». فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان (مطالعات راهبردی زنان). دوره ۱۲، ش ۴۸، ص 183 – 218.
خمینی، سیدروح‌الله. (۱۳81 هـ.ش). ولایت فقیه (حکومت اسلامی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
روشن، محمد. (۱۳۹۱ هـ.ش). حقوق خانواده. تهران: انتشارات جنگل.
روشن، محمد؛ مجتبی قاسمی؛ و محمدرضا فرهنگ. (۱۴۰۱ هـ.ش). «تحلیل اقتصادی مهریه». خانواده‌پژوهی. دوره ۱۸، ش ۱، ص 7 – 21.
شعبانی، افسانه؛ و سیدهاشم فلاحی. (۱۳۸۶ هـ.ش). «فلسفه مهریه در نظام حقوقی اسلام». در: همایش زن در نظام حقوقی اسلام. آستارا: دانشگاه آزاد اسلامی.
صفایی، حسین؛ و اسدالله امامی. (۱۳۹۳ هـ.ش). مختصر حقوق خانواده. تهران: نشر میزان.
عمید زنجانی، عباسعلی. (۱۳۸۴ هـ.ش). قواعد فقه سیاسی (مصلحت). تهران: امیرکبیر.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۸ هـ.ش). حقوق مدنی خانواده. تهران: شرکت سهامی انتشار.
گرجی، ابوالقاسم؛ صفایی، سیدحسین؛ عراقی، سیدعزت‌الله؛ و امامی، اسدالله. (۱۳۸۴ هـ.ش). بررسی تطبیقی حقوق خانواده. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
گلشنی، ابوذر؛ محمدحسین جعفری؛ و محمدحسین کریمی. (۱۴۰۰ هـ.ش). «واکاوی فقهی و حقوقی مداخله حاکمیت در تعیین میزان مهریه در نظام حقوقی ایران». فصلنامه علمی فقه و مبانی حقوق اسلامی. دوره ۱۴، ش ۱، ص 179 – 198.
مردانی، مرضیه؛ و زاهد، سیدسعید. (۱۳۹۱ هـ.ش). «بررسی جامعه‌شناختی مهریه». فصلنامه زن و جامعه (جامعه‌شناسی زنان)، سال سوم، شماره ۱ (پیاپی ۹)، صص ۳۹-۵۹.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۱ هـ.ش). نظام حقوقی زن در اسلام. تهران: صدرا.
ملائی، مهدی. (۱۴۰۴ هـ.ش). «واکاوی نظریات کنترل‌کننده مهریه‌های نامتعارف و امکان‌سنجی تعمیم حکم عدم نفوذ بر مهریه مازاد بر ثلث اموال». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده. دوره ۸، ش ۱۵، ص 33 – 68.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۴ ه‌ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
هاشمی، عصمت؛ و محسن اسماعیلی. (۱۳۹۸ هـ.ش). «بیمه اجباری مهریه برای حمایت از زوجه در شرایط خاص». مطالعات حقوق، دوره جدید، شماره ۱، ص ۱ - ۱۶.
Volume 8, Issue 16 - Serial Number 16
September 2026
Pages 61-84

  • Receive Date 27 June 2023
  • Revise Date 27 September 2023
  • Accept Date 23 November 2023