مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

واکاوی تغییر جنسیت در فقه امامیه از منظر تحدید نسل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
پیشرفت‌های جدید علوم پزشکی موجب تبدیل‌شدن تغییر جنسیت به مسئله‌ای پیچیده و چندبُعدی در حوزه‌های مختلف شده است. با توجه به تأثیر این پدیده بر ساختار خانواده، نرخ باروری و استمرار نسل، ضرورت بررسی فقهی آن بیشتر آشکار می‌شود. هدف پژوهش حاضر با تکیه بر تحدید نسل، بررسی حکم فقهی تغییر جنسیت در دو سطح فردی و اجتماعی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای انجام شده است و درصدد پاسخ به این پرسش است که با در‌نظر‌گرفتن عاملیت تغییر جنسیت در تحدید نسل، حکم آن از منظر فقه امامیه در ساحت فردی و اجتماعی چیست؟ یافته‌ها نشان می‌دهد جراحی‌ها و درمان‌های هورمونی تغییر جنسیت بیشتر موجب عقیم‌شدن می‌شود. این پیامد از یک‌سو در بعد اجتماعی با تهدید استمرار نسل و درنتیجه تضعیف نظام اسلامی و در بُعد فردی با تعقیم - به‌مثابۀ مهم‌ترین دلیل حرمت - موجب می‌شود تغییر جنسیت از منظر فقهی در دو حوزه فردی و اجتماعی غیرمشروع ارزیابی گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of Sex Reassignment in Imamiyyah Jurisprudence from the Perspective of Birth Control / Population Restriction

نویسندگان English

ali farsimadan 1
Mehdi Shamsabadi 2
1 Assistant Professor, Department of Comparative Law and Jurisprudence, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 M.A. Graduate in Jurisprudential Schools, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

Recent advancements in medical sciences have rendered sex reassignment a complex and multidimensional issue across various domains. Given the impact of this phenomenon on family structure, fertility rates, and generational continuity, the necessity of its jurisprudential examination becomes increasingly evident. The present study, with an emphasis on population restriction (or birth control), aims to investigate the jurisprudential ruling on sex reassignment at both the individual and social levels. Employing a descriptive-analytical method and drawing upon library-based sources, this research seeks to answer the following question: Considering the role of sex reassignment as a factor in population restriction, what is its ruling from the perspective of Imamiyyah jurisprudence at the individual and social levels? The findings indicate that sex reassignment surgeries and hormonal treatments frequently result in sterilization. This consequence, on the one hand, at the social level, threatens generational continuity and thereby weakens the Islamic system, and on the other hand, at the individual level, entails sterilization—which constitutes the most significant ground for prohibition (ḥurma). Accordingly, sex reassignment is deemed illegitimate from a jurisprudential standpoint in both the individual and social spheres.

کلیدواژه‌ها English

Sex reassignment
Imamiyyah jurisprudence
Birth control / Population restriction
Childbearing / Procreation
قرآن کریم
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد. (۱۴۰۸ هـ). تاریخ ابن‌خلدون. محقق: خلیل شحاده. چ ۲. بیروت: دارالفکر.
ابن‌عاشور، محمد طاهر بن محمد. (۱۴۲۵ هـ). مقاصد الشریعة الإسلامیة. محقق: محمد حبیب ابن‌خوجه. قطر: وزارت اوقاف و شئون اسلامی.
احمدی، کامیل. (۱۳۹۸ هـ.ش). داستان شهر ممنوعه: پژوهشی جامع در باب دگرباشان در ایران. چ ۱. لندن: نشر مهری.
آریان‌پور کاشانی، منوچهر. (۱۳۷۹ هـ.ش). فرهنگ پیشرو آریان‌پور. چ ۱۷. تهران: جهان رایانه.
بازرگان، عباس؛ و زهره سرمد. (۱۳۷۶ هـ.ش). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: انتشارات آگاه.
بجنوردی، سیدمحمد. (۱۳۸۶ هـ.ش). «بررسی فقهی - حقوقی تغییر جنسیت با رویکردی بر نظر امام خمینی (ره)». پژوهش‌نامه متین. دوره ۹. ش ۳۶، ص ۲۱ - ۳۵.
بیهقی، احمد بن الحسین. (۱۴۲۴ هـ). السنن الکبری. محقق: محمد عبدالقادر عطا. چ ۳. بیروت: دارالکتب العلمیة.
پهلوان، داوود. (۱۳۹۳ هـ.ش). قوانین فقهی و حقوقی تغییر جنسیت. چ ۱. گرگان: نوروزی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۸۸ هـ.ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. چ ۴. تهران: گنج دانش.
جمعی از پژوهشگران. (۱۴۲۳ هـ). موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب اهل‌البیت (ع). قم: مؤسسه دارالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌البیت (ع).
حافظ‌نیا، محمدرضا. (۱۳۸۷ هـ.ش). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: بینا.
حامد العالم، یوسف. (۱۴۱۵ هـ). مقاصد العامة للشریعة الإسلامیة. ریاض: دارالعالمیة للکتب الإسلامیة.
حر عاملی، محمدحسن. [بی‌تا]. وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث.
حسینی شاهرودی، سیدمحمود. (۱۴۲۶ هـ). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌البیت (ع). چ ۱. قم: مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌البیت (ع).
حکمت‌نیا، محمود. (1390 ش). حقوق زن و خانواده. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خاکی، غلامرضا. (۱۳۸۸ هـ.ش). روش تحقیق با رویکرد پایان‌نامه‌نویسی. تهران: انتشارات بازتاب.
خرازی، سیدمحسن. (۱۳۷۹ هـ.ش). «تغییر جنسیت». فصلنامه فقه اهل‌بیت (ع). ش ۲۳، ص ۱۰۴ - ۱۴۷.
خرازی، سیدمحسن. (۱۳۸۵ هـ.ش). «کنترل جمعیت و عقیم‌سازی». مجله فقه اهل‌بیت (ع). ش ۲۲. ص ۳۱ - ۵۸.
خزعلی، انسیه. «عصر ایران». 27/08/1402؛ در:
.https://www.asriran.com/fa/news/918813
خمینی، روح‌الله. (۱۳۹۱ هـ.ش). مباحث حقوقی تحریرالوسیله. محقق: محمد موسوی بجنوردی، چ ۱. تهران: انتشارات مجد.
خمینی، روح‌الله. (۱۳۹۶ هـ.ش). تحریرالوسیله. ترجمه: محمدباقر موسوی همدانی. چ ۷. قم: دارالعلم.
خویى، ابوالقاسم. (۱۴۱۸ هـ). صراط النجاه. قم: مکتبه آیت‌الله تبریزى.
خویی، ابوالقاسم. (۱۴۱۸ هـ). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسه احیاء آثار الخوئی.
خویی، ابوالقاسم‌. [بی‌تا]. المستند فی شرح العروة الوثقى. قم: انتشارات اسلامی.
خویی، ابوالقاسم. [بی‌تا]. منیة السائل. در: لوح فشرده جامع فقه اهل‌البیت (ع)، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
درگاه ملی آمار، «باروری در ایران»، منتشر‌شده در ۰۴/۰۶/۱۴۰۰؛ در:
. www.amar.org.ir/portals/0/news/1400/fertility.fathi.pdf
دلاور، علی. (۱۳۷۴ هـ.ش). مبانی نظری و علمی پژوهشی در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: انتشارات رشد.
رازی، محمد بن عمر. (۱۴۰۱ هـ). تفسیر رازی. قم: دارالفکر.
زبیر، الزین یعقوب. (۱۴۱۱ هـ). موقف الشریعة الإسلامیة من تنظیم النسل. بیروت: دارالجیل.
سبحانی، جعفر. (۱۳۹۱ هـ.ش). «تغییر جنسیت از دیدگاه فقه اسلامی». مجله فقه اهل‌بیت (ع). ش ۶۹، ص ۵ - ۱۶.
سرخسی، محمد بن احمد. (۱۴۱۴ هـ). المبسوط. بیروت: دارالمعرفه.
سیفی، علی‌اکبر. (۱۳۹۲ هـ.ش). حلقات الفقه الفعال. چ ۱. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
شبیری زنجانی، سیدموسی. (1382 ش). نکاح. قم: مؤسسۀ پژوهشی رأی‌پرداز.
صدر، سیدمحمد. (۱۴۲۰ هـ). ماوراء الفقه. چ ۱. بیروت: دارالاضواء.
صدر، محمدصادق. (۱۴۴۲ هـ). منهج الصالحین. بیروت: دارالاضواء.
صدوق، ابوجعفر. [بی‌تا]. علل الشرائع. نجف: المکتبه الحیدریه.
صفایی، حسین؛ و اسدالله امامی. (۱۳۸۲هـ.ش). حقوق خانواده. چ ۹. تهران: دانشگاه تهران.
صلبیا، جمیل. (۱۳۷۶ هـ.ش). فرهنگ فلسفی. ترجمه: منوچهر صانعی دره‌بیدی. چ ۱. تهران: حکمت.
طوسی، ابوجعفر. (۱۳۶۴ هـ.ش). تهذیب الاحکام فی شرح المقنعه. محقق حسن آخوندی. چ ۴. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طوسی، ابوجعفر. [بی‌تا]. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: احیاء التراث العربی.
غزالی طوسی، ابوحامد محمد بن محمد. (۱۴۱۳ هـ). المستصفی. محقق: محمد عبدالسلام عبدالشافی. چ ۱. بیروت: دارالکتب العلمیة.
غزالی طوسی، ابوحامد محمد بن محمد. [بی‌تا]. احیاء علوم الدین. بیروت: دارالمعرفه.
فاضل لنکرانى، محمد. (۱۳۷۷ هـ.ش). جامع المسائل‌. قم: امیر.
فیض کاشانی، محسن. (۱۴۱۶ هـ). تفسیر الصافی. محقق: سیدمحسن حسینی امینی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
قائنی، محمد. (۱۴۱۴ هـ). المبسوط فی الفقه: المسائل المعاصرة/ المسائل الطبیة. چ ۱. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).
القیاتی، محمد احمد. (۱۴۳۰ هـ). مقاصد الشریعه عند الامام مالک بین النظریه والتطبیق. مصر: دارالاسلام.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ هـ). الکافی. محققان: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. چ ۴. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
گلپایگانی، محمدرضا. (۱۴۰۹ هـ). مجمع المسائل. چ ۲. قم: دارالقرآن الکریم.
گیدنز، آنتونی؛ و کانی بردسال. (۱۳۹۹ هـ.ش). جامعه‌شناسی. ترجمه: حسن چاوشیان. چ ۱۶. تهران: نشر نی.
لجنه فقه معاصر. (۱۴۴۱ هـ). الفائق فی الاصول. چ ۴. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
محسنی قندهاری، محمدآصف. (۱۴۲۴ هـ). الفقه و مسائل الطبیة. چ ۱. قم: بوستان کتاب دفتر تبلیغات اسلامی.
محقق داماد، مصطفی. (۱۳۸۵ هـ.ش). حقوق خانواده. چ ۱۳. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محمودی، رضا. (۱۳۸۷ هـ.ش). مقدمات روش تحقیق. تهران: انتشارات بال.
مروج، محمدجعفر. (۱۴۱۵ هـ). منتهی الدرایة. قم: دارالکتاب جزائری.
مروجی، علی. (۱۴۲۸ هـ). تمهید الوسائل فی شرح الرسائل. قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).
مشکینی، علی. (۱۳۷۷ هـ.ش). مصطلحات الفقه. چ ۱. قم: انتشارات الهادی.
مکارم شیرازى، ناصر. (۱۳۸۰ هـ.ش). بحوث فقهى هامه. قم‌: مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع).
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۵ هـ.ش). الفتاوی الجدیده. قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (ع).
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۳۲ هـ). انوار الفقاهه فی احکام العترة الطاهرة (کتاب النکاح). قم: دارالنشر الامام علی بن ابی‌طالب (ع).
ملک‌افضلی اردکانی، محسن. (۱۳۸۸ هـ.ش). «آثار قاعده حفظ نظام». مجله حکومت اسلامی. دوره ۱۵. ش ۴، ص ۱۱۰ - ۱۴۶.
منتظری، حسین‌علی. (۱۴۱۵ هـ). دراسات فی المکاسب المحرمه. چ ۱. قم: نشر تفکر.
موسوی، حسن. (۱۳۹۷ هـ.ش). «حکم ثانوی فرزنددارشدن». مجله پژوهش‌های فقهی تا اجتهاد. دوره ۲. ش ۴، ص ۱۲۳ - ۱۴۸.
مؤمن قمی، محمد. (۱۴۱۵ هـ). کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
میراحمدی، سیدمحمد. (۱۴۰۲). درس خارج فقه: عوامل تحدید نسل. قم: درس خارج حوزه علمیه قم؛ در:
 .https://eshia.ir/Feqh/Archive/MirAhmadi/feqh/1402
نادری، عزت‌الله. (۱۳۸۹ هـ.ش). روش‌های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی. تهران: انتشارات ارسباران.
نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1417 هـ). عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال والحرام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
نوری همدانی، حسین. (۱۳۸۳ هـ.ش). مجموعه استفتائات. چ ۲. قم: مهدی موعود.
نوری، حسین بن محمدتقی. [بی‌تا]. مستدرک الوسائل. قم: انتشارات اسلامی.

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 بهمن 1404