مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

بررسی شرط ضمن عقد الزام زوجه به اطاعت از شوهر در انتخاب نوع پوشش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، پژوهشکدۀ خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی، پژوهشکدۀ خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
در جوامع سنتی و مسلمان، پوشش و حجاب بانوان از مسائل مهم و تأثیرگذار در بستر خانواده و روابط زوجین محسوب می‌شود. بر همین اساس بسیاری از مردان با توجه به معیار پوشش، همسر خود را انتخاب می‌کنند و پس از ازدواج نیز خواستار رعایت نوع یا کیفیت خاصی از پوشش از سوی همسرشان هستند. با توجه به اهمیت موضوع پوشش و حجاب بانوان، زوجین ممکن است در‌این‌باره در قالب شرط ضمن عقد یا شرط بنایی با یکدیگر توافق کنند. در فقه و حقوق موضوعه دربارۀ صحت یا بطلان این موضوع تصریحی وجود ندارد؛ از‌این‌رو نگارندگان در این مقاله کوشیده‌اند با روش توصیفی - تحلیلی به این پرسش پاسخ دهند که آیا زوج می‌تواند با استناد به شرط صریح یا بنایی، زوجه را مکلف به رعایت نوع خاصی از پوشش کند؟ آیا چنین شرطی معتبر است؟
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد انتخاب نوع پوشش، حقی است که زوجه می‌تواند آن را در حدود شرع به دیگری انتقال دهد. فتوای برخی فقیهان دربارۀ اختیار زوجه در انتخاب نوع پوشش، مؤید صحت شرط پیش‌گفته است. از نظر حقوقی نیز این شرط صحیح است؛ اما نقض آن، ضمانت اجرای مشخصی ندارد؛ تنها می‌توان برای فرد ناقض، مسئولیت مدنی در نظر گرفت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of the Condition Implicit in the Marriage Contract Regarding the Wife's Obligation to Obey Her Husband in the Choice of Attire

نویسندگان English

Ali Boloori 1
Mohammad Roshan 2
Fatemeh Abiri 1
1 Ph.D. Candidate in Private Law, Family Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Private Law, Family Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

In traditional and Muslim societies, women's veiling and modest dress constitute significant and influential issues within the context of family life and spousal relations. Accordingly, many men select their spouses based on criteria related to attire and, following marriage, expect their wives to observe a particular type or standard of dress. Given the importance of the issue of women's covering and hijab, spouses may reach an agreement in this regard either through an explicit stipulation within the marriage contract or through an implied mutual understanding. Islamic jurisprudence and positive law remain silent on the validity or invalidity of such an agreement. Therefore, the present study, employing a descriptive-analytical method, seeks to address the following questions: Can a husband, by invoking an explicit or implied condition, obligate his wife to adhere to a specific form of dress? And is such a condition legally valid? The findings of this research indicate that the choice of attire is a right that the wife may, within the limits prescribed by Islamic law, transfer to another party. The legal opinions (fatwas) of certain jurists, which affirm the wife's authority in selecting her type of dress, lend support to the validity of the aforementioned condition. From a legal standpoint, the condition is also deemed valid; however, its breach carries no specific sanction, and only civil liability may be contemplated for the party in violation.

کلیدواژه‌ها English

Condition implicit in the marriage contract
Wife's attire
Obligation to obey the husband
Right versus legal ruling in the choice of dress
قرآن کریم
احتسابی، فاطمه. (1388 هـ.ش). «حجاب: تعادل اجتماعی، کمال فردی». در: گفتارهایی در باب حجاب. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
اسعدی، سیدحسن. (1391 هـ.ش). حقوق زن: پژوهشی تطبیقی درباره حقوق زن. تهران: نشر میزان.
امینی، علیرضا؛ و سیدمحمدرضا آیتی. (1400 هـ.ش). تحریر الروضه فی شرح اللمعه. ج 2. تهران و قم: کتاب طه و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
باباپور، محمدمهدی؛ سیدمیرقاسم حسینی؛ و محمدمهدی حق‌پرست. (1390 هـ.ش). «بررسی شروط خلاف مقتضی ذات عقد نکاح». فصلنامه تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی. ش 23. ص 69 - 85.
بیات، فرهاد؛ و شیرین بیات. (1400 هـ.ش). شرح جامع قانون مدنی. تهران: انتشارات ارشد.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1397 هـ.ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
حکمت‌نیا، محمود. (1390 هـ.ش). حقوق زن و خانواده. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و انتشارات اسلامی.
خامنه‌ای، سیدعلی، «پاسخ به سؤالات شرعی مخاطبان درباره احکام پوشش و آرایش» [یادداشت وبلاگ]، تاریخ دسترسی: 13/10/1401؛ در:
خدادادی سنگده، جواد؛ و خدابخش احمدی. (1394 هـ.ش). «نقش عوامل فرهنگی و رسانه‌ای در پیش‌بینی حجاب زنان؛ مطالعه‌ای ملی». فصلنامه فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده. ش 33. ص 7 - 21.
خمینی، سیدروح‌الله، «استفتائات امام خمینی (س) (جلد نهم)» [یادداشت وبلاگ]، تاریخ دسترسی: 2/8/1401؛ در:
داعی‌پور، پروین. (1388 هـ.ش). «حجاب به‌مثابۀ یک رفتار». در: گفتارهایی در باب حجاب. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
درزی، مهرانه؛ محمد جعفری هرندی؛ و محمدصادق موسوی. (1398 هـ.ش). «تأثیر عرف بر احکام حجاب و پوشش زنان مسلمان». فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی. ش 55. ص 75 - 96.
دیانی، عبدالرسول. (1387 هـ.ش). حقوق خانواده. تهران: نشر میزان.
روشن، محمد. (1400 هـ.ش). حقوق خانواده. تهران: انتشارات جنگل.
شهیدی، مهدی. (1385 هـ.ش). حقوق مدنی (شروط ضمن عقد). ج 4. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
صفایی، سیدحسین. (1397 هـ.ش). دوره مقدماتی حقوق مدنی (قواعد عمومی قراردادها). تهران: نشر میزان.
صفایی، سیدحسین؛ و اسدالله امامی. (1398 هـ.ش). مختصر حقوق خانواده. تهران: نشر میزان.
قافی، علی. (1388 هـ.ش). «جواز الزام رعایت به حجاب». در: گفتارهایی در باب حجاب. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کاتوزیان، ناصر. (1387 هـ.ش). قواعد عمومی قراردادها. ج 1. تهران: شرکت سهامی انتشار.
محقق داماد، سیدمصطفی. (1399 هـ.ش). قواعد فقه بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1393 هـ.ش). مسئله حجاب. تهران: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. «حجاب بانوان» [یادداشت وبلاگ]، تاریخ دسترسی: 2/8/1401؛ در:
مهدوی‌کنی، صدیقه. (1392 هـ.ش). «اصول حاکم بر روابط اعضای خانواده در نظام معرفتی اسلام». دوفصلنامه علمی و ترویجی فقه و حقوق خانواده. ش 58. ص 1 - 27.
میوه‌یان، میلاد. (1397 هـ.ش). «بررسی و تحلیل شروط نامشروع در حقوق موضوعه ایران». فصلنامه علمی - حقوقی قانون‌یار. ش 7. ص 201 - 225.
نجفی خوانساری، شیخ موسی. (1418 هـ). منیة الطالب فی شرح المکاسب. ج 1. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابع لجماعة المدرسین.

  • تاریخ دریافت 08 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 08 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 16 آبان 1404