مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده

دخالت حکومت در کیفرگذاری در حوزه حقوق خانواده و مبانی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و حقوق قضایی با گرایش حقوق جزا، جامعةالمصطفی العالمیة، قم، ایران
2 دانشیار گروه فقه و حقوق قضایی، جامعةالمصطفی العالمیة، قم، ایران
چکیده
خانواده نهادی اجتماعی و هسته مرکزی اجتماع است که جایگاه رفیعی از دیدگاه اسلام دارد. پایایی و پویایی این نهاد مقدس منوط به سلامت و صیانت از این نهاد در برابر عواملی است که موجب گسست و از‌هم‌ پاشیدگی آن می‌شود. بیشتر دولت‌ها اقدامات مختلفی برای حمایت همه‌جانبه از کیان خانواده به کار می‌گیرند؛ تدابیر حمایتی از قبیل تدابیر حمایتی پیشگیرانه، مدنی و کیفری از اقدامات مهم در‌این‌باره است. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به تحلیل و بررسی مبانی کیفرگذاری در حوزه حقوق خانواده و میزان دخالت دولت در این حوزه می‌پردازد. حفظ مصالح عامه، حفظ نظام و حکم عقل، مبانی دخالت دولت در کیفرگذاری در حوزه حقوق خانواده است که البته در خصوص میزان دخالت دولت در کیفرگذاری دو نظریۀ «دخالت حداکثری» و «دخالت حداقلی» بین حقوق‌دانان مطرح است. نظریه دیگر که نظریه مختار این نوشتار است، نظریه «دخالت مطلوب» است که بر اساس مبانی نظری اسلام و غلبه چهره اخلاقی در مسائل مربوط به این نهاد و درنتیجه عدم سازگاری این نهاد با مسائل حقوق کیفری، این نظریه به اثبات می‌رسد.



کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

State Intervention in Criminalization within the Domain of Family Law and Its Underlying Foundations

نویسندگان English

ali zolfaghari darzi 1
javad habibitabar 2
1 Ph.D. Candidate in Jurisprudence and Judicial Law (Criminal Law Concentration), Al-Mustafa International University, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Judicial Law, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده English

The family is a social institution and the core nucleus of society, holding a lofty position from the perspective of Islam. The durability and dynamism of this sacred institution depend upon its soundness and protection against factors that cause its disintegration and dissolution. Most governments employ various measures to comprehensively safeguard the family institution; protective measures such as preventive, civil, and penal strategies constitute significant instruments in this regard. Employing a descriptive-analytical method, this article examines and analyzes the foundations of criminalization within the domain of family law and the extent of state intervention in this sphere. The protection of the public interest (maṣlaḥat-i 'āmmah), the preservation of the social order, and the dictates of reason constitute the foundations of state intervention in criminalization in the field of family law. In this connection, two theories—namely, "maximal intervention" and "minimal intervention"—have been advanced among legal scholars with respect to the extent of state involvement in criminalization. The theory preferred in this article, however, is that of "optimal intervention," which, based on the theoretical foundations of Islam and the predominance of the ethical dimension in matters pertaining to this institution—and consequently the incompatibility of this institution with the punitive mechanisms of criminal law—is substantiated [as the most appropriate approach].


Keywords: family, punishment, sentencing, protection law, minimal intervention.

کلیدواژه‌ها English

Criminalization
Family
Family protection
Minimal intervention
ابراهیمی، محمد. (1381 هـ.ش). درآمدی بر حقوق اسلامی. چ 3. تهران: سمت.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414 هـ). لسان العرب. چ 3. بیروت: دارصادر.
ازهری، محمد بن احمد. (1421 هـ). تهذیب اللغه. چ 1. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
اعزازی، شهلا. (1385 هـ.ش). جامعه‌شناسی خانواده. تهران: روشنگران.
بای، حسینعلی. (1394 هـ.ش). زن و خانواده. چ 1. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
بونولی، جولیانو؛ ویک جورج؛ وپیتر نیلر. (1380 هـ.ش). دولت رفاه در اروپا؛ به سوی تدوین نظریه‌ای در باب کاهش نقش دولت در خدمات رفاهی. ترجمه: هرمز همایون‌پور. تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
بیگدلی، عطاءالله. (1394 هـ.ش). «حاکمیت اراده در فقه امامیه، نظام رومی ژرمنی و حقوق ایران؛ درآمدی مبنایی-فلسفی». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی. ش 1.
پتفت، آرین؛ و احمد مؤمنی‌راد. (1394 هـ.ش). «سیر تحول مداخله دولت در اقتصاد از منظر حقوق عمومی از دولت رفاه تا دولت فراتنظیمی». پژوهش حقوق عمومی. ش 47.
جاوید، محمدجواد؛ و مریم مهاجری. (1397 هـ.ش). «مبانی مداخله ی دولت در نهاد خانواده در نظام حقوقی ایران». مطالعات راهبردی زنان. دوره 21. ش 82.
جهانخواه، علی. (1390 هـ.ش). «جایگاه بنای عقلا در فقه شیعه». فصلنامه تخصصی علوم سیاسی. ش 17.
جهانگیر، منصور. (1393 هـ.ش). قانون جدید مجازات اسلامی. چ 29. تهران: نشر دیدار.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1376 هـ). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیه. چ 1. بیروت: دارالعلم للملایین.
حبیبی‌تبار، جواد. (1399 هـ.ش). گام به گام با حقوق خانواده. چ 3. تهران: نشر میزان.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409 هـ). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع).
حسینی بهشتی، سیدمحمد. [بی‌تا]. حکومت در اسلام. [بی‌جا]: [بی‌نا].
حکمت‌نیا محمود؛ و همکاران. (1386 هـ.ش). فلسفه حقوق خانواده؛ مبانی و منابع. چ 1. تهران: روابط عمومی شورای فرهنگی – اجتماعی زنان.
خبرگزاری فارس، «جایگاه مصلحت در حقوق خانواده»، 22/1/1395، farsnews.
خدابخشی، عبدالله. (1389 هـ.ش). تمایز بنیادین حقوق مدنی و کیفری. چ 1. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
خمینی، سیدروح‌الله. (1385 هـ.ش). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دانش‌پژوه، مصطفی. (1390 هـ.ش). مقدمه علم حقوق با رویکرد به حقوق ایران و اسلام. چ 4. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ریبنز، جین؛ و همکاران. (1390 هـ.ش). مفاهیم کلیدی در مطالعات خانواده. ترجمه: محمدمهدی لبیبی. تهران: علم.
زیبایی‌نژاد، محمدرضا. [بی‌تا]. الزامات فقهی اساسی در تدوین الگوی اسلامی زن و خانواده. کتاب اندیشه‌های راهبردی زن و خانواده. [بی‌جا]: [بی‌نا].
غروی تبریزی، علی. (1410 هـ). التنقیح فی شرح العروة الوثقی: الاجتهاد و التقلید. تقریر: ابوالقاسم خوئی. قم: [بی‌نا].
غزالی، محمد ابوحامد. (1413 هـ). المستصفی. بیروت: دار الکتب الاسلامیه.
فؤاد، ابراهیم. (1998 م). الفقیه و الدوله. بیروت: دار الکنوز الأدبیه.
کاتوزیان، ناصر. (1377 هـ.ش). فلسفه حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار.
گاردنر، ویلیام. (1386 هـ.ش). جنگ علیه خانواده. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
مرتضوی، سیدضیاء. (1395 هـ.ش). «قلمرو اختیارات دولت در مسائل خانواده در نگاه علامه طباطبایی». نشریه مطالعات جنسیت و خانواده. دوره 4. ش 1.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1373 هـ.ش). بحثی ساده و کوتاه پیرامون حکومت اسلامی و ولایت فقیه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
معینی‌فر، حشمت‌السادات. (1390 هـ.ش). دولت‌های رفاه و سیاست‌های حمایتی خانواده. تهران: میزان.
مفید، محمّد بن محمد. (1413 هـ). المقنعة (للشیخ المفید). 1 ج. چ 1. قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.
ملک‌افضلی اردکانی، محسن. (1389 هـ.ش). «آثار قاعده حفظ نظام». نشریه حکومت اسلامی، ش 4.
منتظری، حسینعلی. (1409 هـ). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.
هادوی تهرانی، مهدی. (1389 هـ.ش). ولایت و دیانت. قم: مؤسسه فرهنگی خانه خرد.
هاشمی، سیدحسین. (1394 هـ.ش). «مفهوم‌شناسی مصلحت و جایگاه آن در حقوق خانواده». فصلنامه حکومت اسلامی. دوره 20. ش 85.
ویژه، محمد‌رضا؛ و لیلی بروجردی. (1395 هـ.ش). «مطالعه تطبیقی قوانین و برنامه‌های توسعه‌ای دولت در حوزه خانواده (مورد مطالعه: کشورهای ایران و مالزی)». مطالعه توسعه اجتماعی ایران. ش 3.

  • تاریخ دریافت 11 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 16 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 16 خرداد 1403