ظرفیت‌های فقه و حقوق خانواده در همگرایی حقوقی جهان اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فقه قضا جامعة المصطفی

2 مربی پژوهشگاه حقوق جامعة المصطفی

چکیده

خانواده باسابقه‌ترین اجتماعی است که منبع تغذیه اجتماعات بزرگ انسانی از جنبه‌های مختلف است. این نهاد حقوقی، پیچیده و چندساحتی است. نظام‌های حقوقی بزرگ دنیا، علی‌رغم تفاوت در بنیانشان، کوشیده‌اند اهمیت و اقتضائات خاص آن را در منظومه کشورهای متبوعشان در نظر بگیرند و به خانواده در قاموس قوانین خویش توجه کنند. در اسلام نیز حقوق خانواده بخش مهمی از احکام و اخلاق را تشکیل می‌دهد. بر این اساس، بازخوانی و بررسی ظرفیت‌های حقوق خانواده در اتحاد حقوقی جهان اسلام مسئله‌ای ضروری است. در این مقاله می‌کوشیم ضمن پرداختن به جایگاه حقوق خانواده در نظام حقوقی اسلام، نقش حقوق خانواده را به ‌عنوان یکی از ظرفیت‌های موجود زمینه‌ساز اتحاد حقوقی جهان اسلام مطمح نظر قرار دهیم. بر این اساس، پس از تبیین مشترکات محل اجماع در فرآیند پژوهش به مصادیقی طبق فتاوای مشهور فریقین در این زمینه‌ می‌پردازیم و امکان تقریب در غیرمشترکات با دخالت‌دادن حقوق اسلامی و لزوم رعایت حق تحفظ را بررسی می‌کنیم. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی‌توصیفی و مبتنی بر اطلاعات کتابخانه‌ای است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudence and Family Law Capacities in Legal Convergence of Muslim’s World

نویسندگان [English]

  • Javad Habibi Tabar 1
  • Siyamak ghiyasi 2
1 High Professor of Qom Seminary School and Faculty Member o f International University of Al Mustafa
2 Faculty Member o f International University of Al Mustafa, Correspondent Author
چکیده [English]

Family is the oldest community that is the origin of large human society from
different aspects. This large institution that is influenced by its complex topic, and is
constituted of human communities, is a complicated category that legal systems of
the world, despite their disagreements in the basics, have considered its importance
in their countries’ principles. In Islam, family law constitutes an important part of
laws and ethics. So it is necessary to study and reread the capacities of family law in
legal unity of Muslim’s world. In the present article, we are to examine the status of
family law in Islam and its role in unifying Muslim’s world. So after clarifying the
commonalities, we deal with the evidence of both sects, and seek to approach the
noncommonalities by using the Islamic law and observing reservation right. The
method of the research is analytical-descriptive and is based on library information


کلیدواژه‌ها [English]

  • encounter
  • Family Law
  • Islamic Law System
  • Comparative Law
  • Legal Unity
قرآن کریم.

ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1377). المقنع والهدایة، تهران: مؤسسة المطبوعات الدینیة، مکتبة الاسلامیة، الطبعة الاولی.

ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1390). من لا یحضره الفقیه، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول.

ابن حمزه طوسی، محمد بن علی (1408). الوسیلة الی نیل الفضیلة، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، الطبعة الاولی.

ابن رشد اندلسی، احمد بن محمد (1416). بدایة المجتهد والنهایة المقتصد، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.

ابن عابدین، محمد امین (1406). رد المختار علی الدر المختار، کویت: وزارة الاوقاف، الطبعة الاولی.

ابن عابدین، محمد امین (بی‌تا). رسائل ابن عابدین، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

ابن فارس، احمد (بی‌تا). معجم مقائیس اللغة، بیروت: مرکز النشر مکتب الاعلام الاسلامی.

ابن قدامه المقدسی، عبدالله (1403). المغنی، بیروت: دار الکتب العلمیة، ج7.

ابن منظور، محمّد بن مکرم (1997). لسان العرب، بیروت: دار صادر للطباعة والنشر، الطبعة الاولی.

ابن نجیم، زین الدین (2002). البحر الرائق شرح کنز الدقائق، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

أبو زهرة، محمد (1958). محاضرات فی عقد الزواج و آثاره، مصر: مطبعة مخیمر.

ابوزهرة، محمد (1963). الاحوال الشخصیة: قانون الاحوال الشخصیة المصری، قاهره: دار الفکر العربی.

انصاری، مرتضی (1415). کتاب النکاح، قم: مؤسسه باقری.

باجوری، جمال محمد فقی رسول (1986). المرأة فی الفکر الاسلامی، عراق: بی‌نا، ج2.

بداغی، فاطمه (1387). «ازدواج مجدد در کشورهای اسلامی»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 10، ش40، ص235-250.

بدران، ابوالعینین بدران (1409). الفقه المقارن للاحوال الشخصیة بین المذهب الاربعة والمذهب الجعفری والقانون، بیروت: دار النهضة.

جزیری، عبدالرحمن (1406). الفقه علی مذاهب الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعة التاسعة.

جصاص، احمد ابن علی (1335). احکام القرآن، بیروت: مطبعة الاوقاف الاسلامیة فی دار الخلافة العلیة، الطبعة الاولی.

جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1384). مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش، چاپ پانزدهم.

 

 

جوهری، اسماعیل بن حماد (1990). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة؛ بیروت: دار العلم للملایین، الطبعة الرابعة، ج1.‌

جهانگیر، منصور (1395). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دوران، چاپ صد و هفدهم، 1395.

حر عاملی، محمد بن حسن (1410). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، بیروت: دار احیاء الثراث العربیة.

حکمت‌نیا، محمود (1388). فلسفه حقوق خانواده، تهران: شورای فرهنگی و اجتماعی زنان، چاپ دوم، ج1.

حلی، احمد بن محمد (1412). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.

حلی، جعفر بن حسن (1370). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان.

حلی، حسن بن یوسف (بی‌تا). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الامامیة، مشهد: مؤسسه طوسی، چاپ سنگی.

دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.

رملی مصری، محمد ابن ابی العباس (بی‌تا). نهایة المحتاج فی شرح المنهاج، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

زبیدی، محمد بن محمد (1411). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: منشورات مکتبة الحیاة.

زحیلی، وهبه (1418). الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق: دار الفکر المعاصر، ج7.

زحیلی، وهبه (1420). الاسرة المسلمة فی العالم المعاصر، دمشق: دار الفکر.

ساکت، محمدعلی (1387). حقوق‌شناسی: دیباچه‌ای بر دانش حقوق، تهران: نشر ثالث.

سباعی، مصطفی (1417). شرح قانون الاحوال الشخصیة؛ قانون الاحوال الشخصیة السوری (۱۹۵۳ و ۱۹۷۵)، بیروت: المکتب الاسلامی.

سبحانی، جعفر (1417). نظام النکاح فی الشریعة الاسلامیة الغراء، قم: مؤسسة الامام الصادق (ع)، الطبعة الاولی.

سلار دیلمی، حمزة بن عبد العزیز (1410). مراسم، چاپ‌شده در: سلسلة الینابیع الفقهیة، بیروت: مؤسسة فقه الشیعة و الدار الاسلامیة.

سرخسی، محمد ابن ابی سهل (1421). المبسوط، بیروت: دار الفکر، الطبعة الاولی.

الشرنباصی، رمضان علی السید (2006). احکام الاسرة فی الفقه الاسلامی والقانون والقضاء فی مصر و لبنان، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة.

شلبی، محمد مصطفی (1370). احکام الاسرة فی الاسلام: قانون الاحوال الشخصیة لبنان، بیروت: دار النهضة العربیة.

شوکانی، محمد بن علی (1357). نیل الاوطار شرح منتفی الاخبار، مصر: مطبعة العثمانیة.

 

طباطبایی، محمد حسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، الطبعة الاولی، ج4.

طریحی، فخر الدین (1416). مجمع البحرین، تهران: مؤسسة البعثة.

طوسی، محمد بن الحسن (1387). المبسوط، تهران: المکتبة المرتضویة.

طوسی، محمد بن حسن (1407). الخِلافُ فی الأحکام، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

عاملی، زین الدین بن علی (1403). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.

علم‌الهدی، سید مرتضی (1391). الانتصار، نجف: منشورات المطبعة الحیدریة.

غزالی، محمد (1351). احیاء علوم الدین، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

فاضل، مقداد (1365). الباب الحادی عشر لِلعَلّامَة الحلّی، مع شرحَیهِ النافع یوم الحشر، لِمقداد بن عبدالله السیوری و مفتاح الباب لاِبی الفتح بن مخدوم حسینی، تصحیح: محقق مهدی، طهران: بی‌نا.

فخر رازی، محمد بن عمر (1371). تفسیر کبیر مفاتیح الغیب، تهران: اساطیر، چاپ اول، ج10.

فخری، جمیل محمد جانم (2009). مقومات عقد الزواج: قانون الاحوال الشخصیة الاردنی (۱۹۷۶)، اردن: دار الحامد للنشر.

فیض کاشانی، ملا محمدمحسن (1383). المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

فیومی مقری، احمد بن محمد (1405). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: دار الهجرة.

فیومی مقری، احمد بن محمد (بی‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: دار الرضی.

قاسم، محمد حسن (2012). المدخل لدراسة القانون، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة.

القاسم، هشام (1965). المدخل الی علم الحقوق، دمشق: مطبعة الانشاء.

قانون الاحوال الشخصیة المغربی، الصادر باسم مدونه الاحوال الشخصیة المغربی، لسنة 1957 م.

قانون الاحوال الشخصیة الکویتی، قانون رقم 51 لسنة 1984 فی شأن الأحوال الشخصیة (1984).

قانون مجله احوال شخصیه تونس (1956). مجلة واجبات الطبیب فی الرائد الرسمی للجمهوریة التونسیة (اصلاحات 1993).

قرطبی، محمد بن احمد (1405). الجامع لاحکام القرآن، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

کاتوزیان، ناصر (1377). فلسفه حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار، ج1.

کاتوزیان، ناصر (1380). مقدمه علم حقوق، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم.

کاتوزیان، ناصر (1384). قانون مدنی در نظم کنونی، تهران: نشر میزان، چاپ یازدهم.

کاتوزیان، ناصر (1388). حقوق خانواده، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار، چاپ اول.

کاشانی، ابوبکر بن مسعود (1377). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

کرکی، علی بن حسین (1408). جامع المقاصد، قم: آل البیت، چاپ اول، ج12.

کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی، تهران: الاسلامیة، الطبعة الرابعة.

محمد، محمد عبدالجواد (2001). النظور فی المملکة العربیة السعودیة، اسکندریة: المعارف.

قانون احوال شخصیة مغرب (مصوب 1957). الصادر باسم مدونه الاحوال الشخصیة المغربیة (اصلاحات سال 2004).

مروج، حسین (1379). اصطلاحات فقهی، قم: نشر بخشایش.

مفید، محمد بن محمد (1413). المقنعة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، الطبعة الاولی.

موسوی بجنوردی، سید حسن (1419). القواعد الفقهیة، قم: نشر الهادی.

نائینی، محمدحسین (1418). منیة الطالب، تقریرات موسی خوانساری، قم: مؤسسه نشر اسلامی.

نجفی، محمد حسن (1401). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج30.

نسائی، احمد بن علی (1411). سنن النسائی، بشرح الحافظ جلال الدین السیوطی، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

وافی، علی عبد الواحد (1960). بیت الطاعة و تعدد الزوجات والطلاق فی الاسلام، قاهره: مؤسسة المطبوعات الحدیثة.